ABŞ Prezidenti Donald Trampın Pekinə son səfəri yalnız diplomatik protokol və siyasi gündəm baxımından deyil, həm də Çin dövlətçilik ənənəsi və sivilizasiya simvolikası kontekstində diqqət çəkir.
Çin üzrə mütəxəssis Pərviz Əliyevin fikrincə, Tramp və Si Cinpin arasında görüşün Səma Məbədi və Çjonnanhay kimi məkanlarla müşayiət olunması təsadüfi seçim deyil, Pekinin qlobal liderlik iddiasını simvolik dillə təqdim etməsidir. Trampın 2026-cı ilin mayında Çinə səfəri və Si Cinpinlə Pekində görüşü beynəlxalq medianın da əsas diqqət mərkəzində olub.
Pərviz Əliyevin sözlərinə görə, bu səfərə sırf analitik yox, daha çox simvolik baxış bucağından yanaşmaq lazımdır. Ekspert hesab edir ki, Səma Məbədi Çin siyasi-fəlsəfi düşüncəsində imperator hakimiyyəti ilə “səmavi iradə” arasında əlaqəni təmsil edir. Onun fikrincə, qədim Çin dünyagörüşündə göydə Şimal Ulduzu sabit mərkəz sayıldığı kimi, yerdə də imperator siyasi nizamın mərkəzi hesab olunurdu.
Çin üzrə mütəxəssis bildirir ki, müasir Çin siyasi sistemində bu imperatorluq simvolikasının yerini Si Cinpin tutur. Pərviz Əliyevin fikrincə, Trampın Pekində Səma Məbədi ilə əlaqələndirilən protokol çərçivəsində qarşılanması Çinin özünü “Köhnə Dünya”nın mərkəzi kimi təqdim etməsi anlamına gəlir. Bu baxımdan, Tramp Yeni Dünyanın — Qərb qitəsinin lideri, Si Cinpin isə Köhnə Dünyanın — Şərq sivilizasiya məkanının siyasi mərkəzi kimi simvolizə olunur.
Ekspertin fikrincə, Tramp və Si Cinpinin Çjonnanhay Parkına getməsi də xüsusi məna daşıyır. Çjonnanhay Pekində Çin rəhbərliyinin ən mühüm iqamətgah komplekslərindən biri hesab olunur və Mao Zedunqdan başlayaraq Çin liderlərinin siyasi hakimiyyət məkanı kimi tanınır. Pərviz Əliyev hesab edir ki, bu məkanın seçilməsi Si Cinpinin yalnız dövlət başçısı kimi deyil, Çin siyasi varisliyinin davamçısı kimi təqdim olunmasına xidmət edir.
Pərviz Əliyevin fikrincə, Trampın Pekinə səfəri Çin tərəfindən yalnız ABŞ-la münasibətlərin idarə olunması kimi yox, həm də qlobal güc iyerarxiyasının simvolik nümayişi kimi qurulub. Ekspertə görə, Çin bu görüşlə göstərməyə çalışır ki, yeni dünya nizamında artıq yalnız Qərb mərkəzli siyasi xəritə mövcud deyil; Şərq də öz sivilizasiya dili, iqtisadi gücü və texnoloji imkanları ilə ayrıca qlobal mərkəz kimi çıxış edir.
Ekspert qlobal maliyyə elitaları ilə Çin arasındakı münasibətləri də bu kontekstdə dəyərləndirir. Pərviz Əliyevin fikrincə, bu münasibətlər etnik və ya dini müstəvidə deyil, daha çox kapital, sənaye gücü və strateji idarəetmə məntiqi üzərindən oxunmalıdır. O hesab edir ki, Çin böyük istehsal bazası, texnoloji imkanları, kümülatif gücü və informasiya dövrünün yeni sənaye dalğasındakı mövqeyi ilə qlobal kapital üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Pərviz Əliyevin sözlərinə görə, burada Çin siyasi təfəkkürünün əsas xüsusiyyəti açıq qarşıdurmadan daha çox uzunmüddətli strateji üstünlük qazanmaqdır. Ekspert bunu Sun Tzının “döyüşmədən qalib gəlmək” prinsipi ilə əlaqələndirir. Onun fikrincə, Pekin ABŞ-la münasibətlərdə də bu yanaşmanı tətbiq edir: qarşıdurmanı tam qırılma nöqtəsinə çatdırmadan, simvolik üstünlük, iqtisadi asılılıq və strateji səbir vasitəsilə mövqeyini gücləndirməyə çalışır.
Nəticə etibarilə, Pərviz Əliyevin qənaətinə görə, Trampın Pekin səfəri yalnız diplomatik görüş kimi deyil, Çinin özünü yeni qlobal nizamın mərkəzi aktorlarından biri kimi təqdim etdiyi simvolik səhnə kimi qiymətləndirilməlidir. Bu səhnədə Si Cinpin təkcə Çin lideri deyil, həm də Çin imperatorluq ənənəsinin müasir siyasi obrazı kimi çıxış edir.
