Payızın gəlişi, havaların soyuması və günlərin qısalması bəzi insanlarda yorğunluq, əhval düşkünlüyü və yuxululuq yaradır. Lakin mütəxəssislər xəbərdarlıq edirlər ki, bu əlamətlər hər zaman mövsümi depressiya demək deyil. Adi payız ruh düşkünlüyü ilə mövsümi affektiv pozuntu arasında mühüm fərqlər mövcuddur.
MSNews.az xəbər verir ki, ABŞ Milli Psixi Sağlamlıq İnstitutunun (NIMH) məlumatına əsasən, mövsümi affektiv pozuntu (SAD) müəyyən fəsillərdə təkrarlanan və insanın gündəlik həyatına ciddi təsir göstərən depressiya formasıdır. Əksər hallarda simptomlar gec payızda və ya qışın əvvəlində başlayır, yaz və yay aylarında isə azalır.
Pozuntunun əsas əlamətlərinə uzunmüddətli əhval düşkünlüyü, əvvəllər zövq alınan fəaliyyətlərə marağın itməsi, davamlı yorğunluq, diqqəti cəmləməkdə çətinlik və sosial münasibətlərdən uzaqlaşmaq daxildir. Qış aylarında müşahidə edilən formada həddindən artıq yatmaq, iştahanın artması və xüsusilə karbohidratlı qidalara meyl də yarana bilər.
Bəs adi payız yorğunluğu ilə mövsümi depressiyanı necə fərqləndirmək olar? NIMH bildirir ki, əsas meyar simptomların davametmə müddəti, ağırlığı və gündəlik fəaliyyətə təsiridir. Qısamüddətli halsızlıq insanın işinə, təhsilinə və sosial həyatına ciddi mane olmaya bilər. Mövsümi depressiyada isə əlamətlər daha ağır və davamlı olur.
Diaqnostika zamanı mütəxəssislər depressiv epizodların ən azı iki il ardıcıl eyni mövsümdə baş verib-vermədiyini və həmin dövrlərdə digər fəsillərlə müqayisədə daha çox müşahidə olunub-olunmadığını nəzərə alırlar. Bununla belə, diaqnoz yalnız simptomların sayına əsasən deyil, ümumi klinik qiymətləndirmə nəticəsində qoyulur.
Mövsümi depressiyanın dəqiq yaranma mexanizmi hələ tam müəyyən edilməyib. Alimlər günəş işığının azalmasının orqanizmin daxili bioloji saatına, yuxu və oyaqlıq rejiminə, həmçinin əhvalın tənzimlənməsində iştirak edən serotonin və melatonin sistemlərinə təsirini araşdırırlar.
Mütəxəssislər bildirirlər ki, mövsümi depressiya müalicə oluna bilən vəziyyətdir. Müalicə üsullarına psixoterapiya, xüsusi işıq terapiyası və bəzi hallarda antidepressant dərmanlar daxildir. Gündüz saatlarında açıq havada olmaq, müntəzəm fiziki aktivlik və sabit yuxu rejimi də ümumi vəziyyətin yaxşılaşmasına kömək edə bilər. Müalicə üsulu həkim tərəfindən fərdi seçilməlidir.
NIMH tövsiyə edir ki, depressiya əlamətləri iki həftədən artıq davam edirsə, güclənirsə və ya gündəlik həyata mane olursa, mütəxəssisə müraciət edilməlidir.
