Noahid qanunları ətrafında müzakirələr ABŞ-da dini ideyaların siyasi diskurs və dövlət sənədlərində necə yer alması ilə bağlı sualları yenidən gündəmə gətirib.
MSNews.az-ın açıq mənbələrə əsasən hazırladığı məlumata görə, amerikalı siyasi şərhçi Uill Sekston “The Narrative” platformasında qeyri-yəhudilər üçün nəzərdə tutulan yeddi dini-etik prinsip — Noahid qanunları barədə danışıb və bu konsepsiyanın ABŞ siyasətində simvolik şəkildə tanınmasına diqqət çəkib.
Noahid qanunları yəhudi dini ənənəsində bütün bəşəriyyət üçün nəzərdə tutulan əsas əxlaqi normalar kimi təqdim olunur. Talmudun “Sanhedrin 56” bölməsində bu prinsiplər bütpərəstlikdən, küfrdən, qətldən, oğurluqdan, cinsi əxlaqsızlıqdan, diri heyvandan ət yeməkdən çəkinmək və ədalət məhkəmələri yaratmaq kimi izah edilir. XII əsrdə yaşamış yəhudi filosofu və hüquqşünası Maymonid də bu prinsipləri “Mishneh Torah” əsərində sistemləşdirib.
Mövzunun müasir dövrdə geniş yayılmasında Xabad-Lyubaviç hərəkatının və onun lideri ravvin Menahem Mendel Şneersonun rolu xüsusi qeyd olunur. Xabad-Lyubaviç mənbələri Şneersonun bu prinsipləri yalnız yəhudi icmaları üçün deyil, daha geniş mənəvi-etik çərçivə kimi təbliğ etdiyini bildirir.
Noahid qanunlarının ABŞ siyasi sənədlərində yer alması isə əsasən simvolik xarakter daşıyır. 1982-ci ildə ABŞ prezidenti Ronald Reyqan Şneersonun 80 illiyi münasibətilə aprelin 4-nü “Milli Düşüncə Günü” elan edən bəyanat imzalayıb. Həmin sənəddə Şneerson və Lubaviç hərəkatının fəaliyyəti qeyd olunub, Noahid qanunları isə müxtəlif dini inanclara mənsub insanlar üçün əxlaqi kodeks kimi xatırladılıb.
1991-ci ildə ABŞ Konqresi və prezident Corc Buş tərəfindən qəbul edilən “Public Law 102-14” sənədində də Noahid qanunlarına istinad edilib. Sənəd martın 26-nı “Bilik Günü” elan edirdi və burada “sivil cəmiyyətin əsasını təşkil edən tarixi etik dəyərlərin” qədim dövrlərdə “Yeddi Noahid qanunu” kimi tanındığı bildirilirdi.
Bununla belə, hüquqi baxımdan “Public Law 102-14” ABŞ vətəndaşlarına dini öhdəlik qoyan qanun deyil. Sənəd konkret bir günü təhsil və mənəvi dəyərlərlə bağlı anım günü kimi tanıyır və Noahid qanunlarını məcburi hüquqi norma kimi tətbiq etmir. Bu səbəbdən mövzunun “ABŞ-da talmud qanunları tətbiq olunur” kimi təqdim edilməsi faktoloji baxımdan düzgün sayılmır.
Müzakirələrin həssas tərəflərindən biri Noahid qanunlarının xristianlıqla münasibətidir. Klassik yəhudi hüququnda xristianlığın statusu ilə bağlı müxtəlif yanaşmalar mövcuddur. Maymonid bəzi hüquqi kontekstlərdə xristianlığı bütpərəstliklə əlaqələndirən sərt mövqe tutub. Lakin sonrakı rabbinik və akademik ədəbiyyatda bu məsələ fərqli şəkildə şərh olunub və müasir yəhudi-xristian münasibətlərində bu mövzu geniş müzakirə edilir.
Son illərdə İsrail ətrafında müharibə, ABŞ-İsrail münasibətləri, dini lobbiçilik və Vaşinqtonun Yaxın Şərq siyasəti fonunda Noahid qanunları yenidən ictimai debatların mövzusuna çevrilib. Bəzi tənqidçilər bunu dini ideyanın siyasi simvola çevrilməsi kimi qiymətləndirir. Tərəfdarları isə Noahid qanunlarını zorakı və ya məcburi layihə deyil, ümumi əxlaqi prinsiplər toplusu kimi təqdim edirlər.
Ekspertlərin fikrincə, mövzuya yanaşarkən iki məqam ayrılmalıdır: bir tərəfdən, Noahid qanunlarının ABŞ prezidentləri və Konqres sənədlərində simvolik şəkildə xatırladılması real faktdır; digər tərəfdən, bu istinadların ABŞ hüquq sistemində dini qanun kimi tətbiq olunduğunu göstərən sübut yoxdur.
Bu səbəbdən Noahid qanunları ilə bağlı müzakirələr daha çox din, dövlət, lobbiçilik və siyasi simvolika arasındakı sərhədlər kontekstində qiymətləndirilməlidir.
