Qəhvənin sümüklərdən mineralları “yuyaraq” onları nazik və kövrək etdiyi barədə yayılan iddialar mövcud elmi məlumatlarla bu formada təsdiqlənmir. Araşdırmalar kofeinin kalsiumun mənimsənilməsinə müəyyən təsir göstərə bildiyini, lakin bu effektin adətən kiçik olduğunu və kifayət qədər kalsium qəbulu zamanı böyük problem yaratmadığını göstərir.
MSNews.az xəbər verir ki, ABŞ Milli Sağlamlıq İnstitutlarının (NIH) məlumatına görə, kofein qidadan kalsiumun xalis mənimsənilməsini az miqdarda azalda bilər. Elmi ədəbiyyatda bu təsirin “sümüklərdəki mineralların yuyulması” kimi təqdim edilməsi isə doğru hesab edilmir. Kifayət qədər kalsium qəbulunun kofeinin mümkün mənfi təsirini əhəmiyyətli dərəcədə kompensasiya edə bildiyinə dair məlumatlar var.
2026-cı ildə dərc olunan və 53 eksperimental araşdırmanı ümumiləşdirən icmalda kofeinin təsirinin dozadan asılı və mürəkkəb olduğu bildirilib. Yüksək dozalar bəzi heyvan və hüceyrə təcrübələrində sümük mineralizasiyasının zəifləməsi ilə əlaqələndirilsə də, aşağı və orta dozalar ümumilikdə neytral, bəzi hallarda isə müsbət təsirlərlə əlaqələndirilib. Müəlliflər aşağı və orta səviyyəli kofein qəbulunun sümük sistemi üçün təhlükəli olduğunu təsdiqləyən yekdil nəticənin olmadığını qeyd edirlər.
Qəhvə və osteoporozla bağlı insan üzərində aparılan tədqiqatlar da “qəhvə sümükləri dağıdır” tezisini dəstəkləmir. 2025-ci ildə 562 mindən çox iştirakçını əhatə edən 14 müşahidə tədqiqatının meta-analizində qəhvə istifadəsi əksinə, daha aşağı osteoporoz riski ilə əlaqələndirilib. Bununla belə, bu nəticə səbəb-nəticə əlaqəsini sübut etmir.
Sınıqlar barədə nəticələr daha qarışıqdır. 2022-ci ildə 22 tədqiqatı birləşdirən meta-analiz qəhvə istifadəsi ilə ümumi sınıq riski arasında əhəmiyyətli əlaqə aşkar etməyib. Bununla belə, kofeinin özünün yüksək miqdarda qəbulu sınıq riskinin cüzi artması ilə əlaqələndirilib. Digər bir meta-analiz də qəhvə ilə sınıqlar arasındakı əlaqənin yekun olaraq təsdiqlənməsi üçün daha keyfiyyətli tədqiqatlara ehtiyac olduğunu vurğulayır.
Gündə 3-5 fincan qəhvənin mütləq artroza səbəb olması barədə də elmi konsensus yoxdur. 2024-cü ildə aparılan bir araşdırmada gündə dörd fincandan çox qəhvə qəbul edənlərdə osteoartritlə əlaqə müşahidə edilib. Lakin bu, təkbaşına “3-5 fincan qəhvə artroz yaradır” nəticəsi çıxarmağa imkan vermir və müəlliflər özləri də əlavə araşdırmalara ehtiyac olduğunu bildiriblər.
Qəhvənin sınıqların bitişməsini və sümük bərpasını birbaşa pozduğu barədə də insanlarda güclü klinik sübut yoxdur. Bu mövzudakı mənfi nəticələrin böyük hissəsi yüksək dozalı kofeinlə aparılmış heyvan və hüceyrə təcrübələrindən gəlir. Buna görə onları adi qəhvə istifadəsinə birbaşa tətbiq etmək düzgün deyil.
Fertilliklə bağlı vəziyyət də dozadan asılıdır. Amerika Reproduktiv Tibb Cəmiyyəti gündə 1-2 fincan səviyyəsində orta kofein qəbulunun fertilliyə nəzərəçarpacaq mənfi təsir göstərdiyinə dair sübut olmadığını bildirir. Gündə təxminən 500 milliqramdan çox kofein — təqribən 5 və daha çox fincan qəhvə — bəzi araşdırmalarda fertilliyin azalması ilə əlaqələndirilib. Hamiləlik dövründə isə daha aşağı kofein həddi tövsiyə olunur.
“Qəhvə qadınlarda arıqlama problemi yaradır” iddiasının da etibarlı elmi əsası görünmür. Əksinə, randomizə edilmiş tədqiqatların meta-analizində kofein qəbulunun çəki və yağ kütləsinin müəyyən qədər azalması ilə əlaqəli ola biləcəyi göstərilib. Bu isə kofeinin arıqlamaq üçün vasitə kimi tövsiyə olunması demək deyil.
Qəhvə ilə alkoqolun birlikdə qəbuluna gəlincə, burada real risk mövcuddur, amma səbəb “orqanizmə zərərin bir neçə dəfə artması” kimi sadə deyil. ABŞ Qida və Dərman Administrasiyası (FDA) bildirir ki, kofein alkoqolun sərxoşedici təsirini aradan qaldırmır, lakin insanın özünü daha az sərxoş hiss etməsinə səbəb ola bilər. Bu isə daha çox alkoqol içilməsi və riskli davranış ehtimalını yüksəldə bilər.
FDA-nın hazırkı tövsiyəsinə əsasən, sağlam yetkinlərin əksəriyyəti üçün gündə 400 milliqrama qədər kofein ümumiyyətlə mənfi təsirlərlə əlaqələndirilmir. Lakin fərdi həssaslıq, hamiləlik, istifadə olunan dərmanlar və bəzi xəstəliklər bu həddi dəyişə bilər.
Beləliklə, mövcud elmi sübutlar “qəhvə sümükləri dağıdır” kimi qəti nəticəyə əsas vermir. Yüksək kofein qəbulu müəyyən qruplarda risk yarada bilər, amma orta miqdarda qəhvə qəbulunun sağlam insanlarda sümükləri sistemli şəkildə zəiflətdiyi sübut olunmayıb.
