Ağız yaxalayıcılarından hər gün istifadənin sağlamlığa zərər verə biləcəyi ilə bağlı son günlər yayılan xəbərdarlıqlar müzakirə yaradıb. Lakin elmi məlumatlar göstərir ki, bütün ağız yaxalayıcılarını eyni kateqoriyaya daxil edib “gündəlik istifadə etmək olmaz” demək düzgün deyil — risk və fayda məhsulun tərkibindən və istifadə məqsədindən asılıdır.
MSNews.az xəbər verir ki, ağız yaxalayıcıları əsasən kosmetik və müalicəvi olmaqla iki qrupa bölünür. Amerika Stomatologiya Assosiasiyası (ADA) bildirir ki, müalicəvi məhsullarda flüorid, xlorheksidin, setilpiridinium xlorid və efir yağları kimi aktiv maddələr ola bilər. Onların bəziləri kariyes, diş əti iltihabı və ağız qoxusunun azaldılmasında əlavə fayda verə bilər, lakin dişlərin fırçalanmasını və dişarası təmizliyi əvəz etmir.
Xüsusilə güclü antiseptik olan xlorheksidin tərkibli yaxalayıcıların uzunmüddətli, nəzarətsiz istifadəsinə ehtiyatla yanaşılır. Milli Səhiyyə Sistemi bu preparatın adətən qısamüddətli müalicə üçün istifadə olunduğunu bildirir. Uzun istifadə diş və dilin rənglənməsi, dad hissində dəyişiklik və ağızda qıcıqlanma kimi yan təsirlərə səbəb ola bilər. MSS-nin tövsiyələrində diş müalicələri üçün xlorheksidinin çox vaxt 4 həftəyədək istifadə edildiyi qeyd olunur.
Antiseptik yaxalayıcıların qan təzyiqinə təsiri ilə bağlı isə nəticələr daha mürəkkəbdir. Ağızdakı bəzi bakteriyalar qida ilə qəbul edilən nitratların azot oksidi sisteminə daxil olmasında rol oynayır və nəzəri olaraq güclü antibakterial vasitələr bu prosesi poza bilər. Bununla belə, 2026-cı ildə dərc olunan sistematik icmal və meta-analizdə xlorheksidin istifadə edənlərdə sistolik təzyiqdə orta hesabla cüzi artım görülsə də, nəticə statistik baxımdan əhəmiyyətli olmayıb. Müəlliflər mövcud sübutların klinik cəhətdən əhəmiyyətli qan təzyiqi artımını göstərmədiyi qənaətinə gəliblər.
Xərçənglə bağlı iddialar da hazırda qəti sübut olunmuş fakt deyil. 2024-cü il sistematik icmalında ağız yaxalayıcılarının ümumi istifadəsi ilə ağız xərçəngi arasında aydın əlaqə müəyyən edilməyib. Gündə üç və daha çox dəfə və ya 40 ildən artıq istifadə edən qruplarda risk artımı müşahidə olunsa da, müəlliflər tədqiqatların sayının az olması səbəbindən nəticələri ehtiyatla şərh etməyə çağırıblar. Alkoqol tərkibli yaxalayıcılarla bağlı ayrıca elmi icmallar da xərçəngə səbəb olduğunu təsdiqləmək üçün kifayət qədər sübut olmadığını göstərir.
Digər tərəfdən, flüorid tərkibli yaxalayıcıların müəyyən şəxslərdə gündəlik istifadəsi normal stomatoloji praktikanın bir hissəsi ola bilər. ADA 0,05 faiz natrium-flüorid tərkibli bəzi məhsulların 6 yaşdan yuxarı şəxslər üçün gündəlik istifadə məqsədilə istehsal edildiyini qeyd edir. Buna görə bütün ağız yaxalayıcılarının gündəlik istifadəsinin zərərli olduğu iddiası elmi baxımdan həddindən artıq ümumiləşdirmədir.
Ağız sağlamlığının əsasını isə yenə də mexaniki təmizlik təşkil edir. MSS dişlərin gündə iki dəfə flüoridli diş məcunu ilə fırçalanmasını tövsiyə edir. Flüoridli ağız yaxalayıcısından istifadə olunursa, onu dişləri fırçaladıqdan dərhal sonra deyil, məsələn, günün başqa vaxtında istifadə etmək məsləhətdir. Əks halda yaxalayıcı diş məcunundan qalan daha yüksək konsentrasiyalı flüoridi yuyub apara bilər.
