Türkiyə, Səudiyyə Ərəbistanı və Pakistan arasında imzalanmış üçtərəfli hərbi müdafiə sazişi Türkiyə parlamentində ciddi fikir ayrılıqlarına səbəb olub. Hakim partiyalarla yanaşı, əsas müxalifət qüvvəsi CHP də müqaviləni dəstəkləyib. Digər müxalifət partiyaları isə sazişin Türkiyəni Yaxın Şərqdəki hərbi qarşıdurmalara cəlb edə biləcəyindən narahat olduqlarını bildiriblər.
MSNews.az xəbər verir ki, oktyabrın 27-də Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Xarici əlaqələr komissiyası Məkkə Birgə Müdafiə Sazişinin ratifikasiyasına dair qanun layihəsini qəbul edib. Sənədin qüvvəyə minməsi üçün Türkiyə parlamentinin ümumi iclasında da təsdiqlənməsi tələb olunur.
Saziş 2026-cı il avqustun 7-də Məkkədə Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan, Səudiyyə Ərəbistanının vəliəhdi Məhəmməd bin Salman və Pakistanın Baş naziri Şahbaz Şərif tərəfindən imzalanıb.
16 maddədən ibarət sənədin əsas müddəasına görə, iştirakçı dövlətlərdən birinə qarşı xarici silahlı hücum hər üç ölkəyə qarşı hücum hesab olunacaq.
Razılaşma həmçinin qarşılıqlı hərbi yardım, kəşfiyyat məlumatlarının mübadiləsi, logistika, müdafiə texnologiyalarının inkişafı və birgə silah istehsalı sahələrində əməkdaşlığı nəzərdə tutur.
Müqavilənin ilk on ili ərzində iştirakçı dövlətlərin sazişdən çıxması nəzərdə tutulmur. Bu müddətdən sonra isə müəyyən edilmiş xəbərdarlıq proseduru vasitəsilə sənəddən çıxmaq mümkündür.
Komissiyada keçirilən səsvermə müxalifət daxilində ciddi fikir ayrılıqlarını üzə çıxarıb.
| Siyasi qüvvə | Mövqeyi |
|---|---|
| AK Parti və MHP | Dəstəkləyib |
| CHP | Dəstəkləyib |
| DEM Parti | Əleyhinə səs verib |
| YENİ Parti | Əleyhinə səs verib |
| İYİ Parti | Əleyhinə səs verib |
| Yeni Yol | Hərbi öhdəliklərin dəqiqləşdirilməsini tələb edib |
CHP sazişlə bağlı müəyyən narahatlıqlarının qalmasına baxmayaraq, onun qəbulunu dəstəkləyib.
Digər müxalifət partiyaları isə müqavilənin Türkiyənin üzərinə götürəcəyi öhdəliklərin kifayət qədər aydın olmadığını bildiriblər.
Yeni Yol qrupunun nümayəndələri xüsusilə Türkiyə hərbçilərinin hansı şəraitdə xarici ölkələrə göndəriləcəyinin və belə qərarlarda parlamentin səlahiyyətlərinin dəqiqləşdirilməsini tələb ediblər.
Mübahisələrin əsas səbəblərindən biri Türkiyənin Səudiyyə Ərəbistanının iştirak etdiyi regional hərbi qarşıdurmalara qoşulması ehtimalıdır.
Müxalifət nümayəndələri sazişin İranla mümkün hərbi gərginlik, Yəməndəki husilərlə qarşıdurmalar, eləcə də Pakistanın qonşuları ilə təhlükəsizlik problemləri zamanı Türkiyənin üzərinə əlavə öhdəliklər qoya biləcəyini bildiriblər.
Bu narahatlıqlar xüsusilə Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin xaricdə yerləşdirilməsi və hərbi əməliyyatlarda iştirak şərtləri ilə bağlıdır.
Bununla belə, sazişin imzalanması Türkiyənin avtomatik olaraq hər hansı müharibəyə qoşulması demək deyil.
Türkiyə rəsmiləri müqavilənin müdafiə xarakteri daşıdığını və başqa dövlətlərə qarşı yönəlmədiyini bildirirlər.
Türkiyə parlamentinin Xarici əlaqələr komissiyasının sədri Fuat Oktay sazişin regional təhlükəsizliyi gücləndirəcəyini vurğulayıb.
Onun sözlərinə görə, Məkkə sazişi Yaxın Şərqdə kollektiv müdafiə mexanizminin yaradılmasına xidmət edir.
Türkiyənin xarici işlər nazirinin müavini Levent Gümrükçü də müqavilənin hər hansı ölkəni hədəf almadığını və regional sabitliyi dəstəkləmək məqsədi daşıdığını bildirib.
Ankara sazişin NATO qarşısındakı öhdəlikləri ilə ziddiyyət təşkil etmədiyini, əksinə, təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığı tamamlayacağını müdafiə edir.
Məkkə Birgə Müdafiə Sazişinin Xarici əlaqələr komissiyasında qəbul edilməsi ratifikasiya prosesində mühüm mərhələdir.
Lakin 30 oktyabr 2026-cı il tarixinə sənədin Türkiyə parlamentinin ümumi iclasında yekun təsdiqini aldığı barədə məlumat yoxdur.
Parlamentdə keçiriləcək növbəti müzakirələr zamanı Türkiyənin hərbi öhdəlikləri, xaricə qoşun göndərilməsi qaydaları və sazişin regional nəticələri yenidən gündəmə gələ bilər.
Beləliklə, Türkiyənin yeni müdafiə sazişi yalnız xarici siyasətdə deyil, ölkə daxilində də ciddi siyasi müzakirələr yaradıb.
