Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyi (BAEA) İranın ABŞ və İsrail tərəfindən bombardman edilmiş nüvə obyektlərində bərpa işlərinin aparıldığına dair hər hansı əlamət aşkarlamayıb. Bununla belə, agentlik 60 faizədək zənginləşdirilmiş 440,9 kiloqram uranın hazırda harada saxlanıldığını və hansı vəziyyətdə olduğunu müəyyənləşdirə bilmir.
MSNews.az xəbər verir ki, bu barədə BAEA-nın baş direktoru Rafael Qrossi oktyabrın 27-də BMT Təhlükəsizlik Şurasının iclasında bildirib.
Rafael Qrossi bildirib ki, agentlik İranın nüvə obyektlərindəki vəziyyəti mövcud məlumatlar və uzaqdan monitorinq imkanları vasitəsilə izləməyə davam edir.
Onun sözlərinə görə, 2025-ci ilin iyunundan bəri ABŞ və İsrailin hərbi zərbələri nəticəsində zədələnmiş obyektlərdə təmir və yenidənqurma fəaliyyətinin aparıldığına dair əlamət qeydə alınmayıb.
“2025-ci ilin iyunundan bəri 2025 və 2026-cı illərdəki hərbi hücumlar nəticəsində zədələnmiş obyektlərin heç birində təmir və ya yenidənqurma fəaliyyəti müəyyən etməmişik”, – deyə Qrossi vurğulayıb.
Bununla belə, BAEA rəhbəri uzaqdan müşahidənin obyektlərə birbaşa girişin və yerində yoxlamaların əvəzini vermədiyini bildirib.
Silah səviyyəsi adətən təxminən 90% sayılır. BAEA-nın əsas narahatlıqlarından biri İranın əvvəllər bəyan etdiyi yüksək zənginləşdirilmiş uran ehtiyatlarının taleyidir.
Agentliyin 2025-ci ilin iyun ayına aid son qiymətləndirməsinə əsasən, İranın 60 faizədək zənginləşdirilmiş 440,9 kiloqram uranı olub.
Lakin hərbi hücumlardan sonra müfəttişlərin nüvə obyektlərinə çıxışının məhdudlaşdırılması səbəbindən həmin materialın hazırkı miqdarını, tərkibini və yerləşdiyi məkanı yoxlamaq mümkün olmayıb.
Bu, uranın oğurlandığı və ya nüvə silahının hazırlanmasında istifadə edildiyi anlamına gəlmir. Agentlik sadəcə onun mövcud vəziyyətini müstəqil şəkildə təsdiqləyə bilmir.
Qrossi bildirib ki, BAEA müfəttişləri 2025-ci ilin iyununda hərbi hücumlar səbəbindən İrandan çıxarıldıqdan sonra zədələnmiş nüvə obyektlərində normal yoxlamaları bərpa edə bilməyiblər.
Agentlik xüsusilə İsfahandakı nüvə obyektinə giriş tələb edir. İran bu obyektə əvvəlcə müfəttişlərin buraxılmasına razılıq versə də, hərbi hücumlardan sonra təkrar müraciətləri qəbul etməyib.
Bununla belə, Buşehr Atom Elektrik Stansiyasında BAEA müfəttişlərinin fəaliyyəti davam edir.
BMT Təhlükəsizlik Şurasının iclasında İranın BMT-dəki daimi nümayəndəsinin müavini Qulam Hüseyn Dərzi ABŞ və İsrailin hərbi əməliyyatlarını beynəlxalq hüququn pozulması kimi qiymətləndirib.
İran diplomatı hücumları təcavüzkar müharibə adlandıraraq ölkəsinin nüvə proqramının dinc məqsədlər daşıdığını müdafiə edib. O, həmçinin İsrailin bəyan edilməmiş nüvə imkanlarına diqqət çəkərək beynəlxalq qurumların bu məsələyə eyni səviyyədə yanaşmadığını bildirib.
ABŞ nümayəndəsi Mayk Uolts isə İranın nüvə materiallarının uçotu və beynəlxalq yoxlamalarla bağlı öhdəliklərini yerinə yetirməli olduğunu vurğulayıb.
Rafael Qrossi İranın nüvə proqramı ətrafındakı qeyri-müəyyənliyin aradan qaldırılması üçün Tehranla əməkdaşlığın bərpasını vacib sayıb.
O bildirib ki, nüvə obyektlərinə tam girişin təmin olunması və zənginləşdirilmiş uran ehtiyatlarının yoxlanılması beynəlxalq etimadın bərpası üçün əsas şərtlərdəndir.
BAEA-nın mövqeyinə görə, bərpa işlərinin müşahidə edilməməsi İranın nüvə proqramının tamamilə dayandığını sübut etmir. Agentlik nüvə materialları üzərində nəzarətin bərpasına və problemin diplomatik yollarla həllinə çağırır.
