İranla əlaqəli geniş qanunsuz qumar şəbəkəsinin Dubayda yerləşən lisenziyasız kriptovalyuta birjası vasitəsilə ən azı 4 milyard dollarlıq vəsaitin hərəkətinə kömək etdiyi müəyyənləşdirilib.
MSNews.az xəbər verir ki, bu barədə “Reuters” iki kriptovalyuta araşdırma şirkətinin məlumatları, blokçeyn qeydləri, korporativ sənədlər və 30-dan çox mənbə ilə aparılmış müsahibələr əsasında hazırladığı xüsusi araşdırmada bildirib.
Araşdırmanın mərkəzində iranlı Siyavəş Keyvanpurun idarə etdiyi “Shelbit” kriptovalyuta birjası dayanır. Dubayda qeydiyyatdan keçən şirkətin virtual aktiv xidmətləri göstərmək üçün lisenziyası olmayıb. Analitiklərin məlumatına görə, “Shelbit” 2024-cü ilin mayından bəri ən azı 4 milyard dollarlıq kriptovalyuta əməliyyatını emal edib.
Birjanın əsas müştəriləri arasında farsdilli istifadəçilərə yönəlmiş 2 mindən çox qumar saytından ibarət şəbəkə olub. Saytlar slot oyunları, rulet, bləkcek və digər mərc xidmətləri təklif edib. Şəbəkə sosial mediada milyonlarla izləyicisi olan iranlı influenserlər Saşa Sobhani və Puyan Moxtari tərəfindən reklam olunub.
İranda qumar qanunla qadağan olunsa da, sözügedən saytların ölkənin bank kartları və daxili elektron ödəniş sistemindən istifadə edə bildiyi müəyyənləşdirilib. Bu sistemlər İran Mərkəzi Bankının ciddi nəzarəti altındadır. “Reuters” yalnız şəbəkəyə bağlı bir qumar saytının 2024-cü ilin mayından bəri “Shelbit” vasitəsilə ən azı 130 milyon dollar emal etdiyini müəyyən edib.
Blokçeyn analitiklərinin məlumatına əsasən, “Shelbit” İran Mərkəzi Bankından ən azı 125 milyon dollar qəbul edib. Birjaya İranla əlaqəli olduğu ehtimal edilən bitkoin mayninq əməliyyatından vasitəçi elektron cüzdanlar üzərindən azı 20 milyon dollar da daxil olub.
Birja həmçinin ABŞ tərəfindən sanksiyaya məruz qoyulmuş İranın “Nobitex” platforması və İsrail hökumətinin İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu ilə əlaqələndirdiyi kriptovalyuta cüzdanları ilə birbaşa əməliyyatlar aparıb. ABŞ daha əvvəl “Nobitex”i İran Mərkəzi Bankına və SEPAH-a bağlı qurumların sanksiyalardan yayınmasına yardım göstərməkdə ittiham etmişdi. “Nobitex” isə hökumətlə birbaşa əlaqəsinin olduğunu və qanunsuz əməliyyatlara bilərəkdən şərait yaratdığını rədd edib.
Müstəqil blokçeyn tədqiqatçısı Riç Sanders və araşdırmada iştirak edən şirkətlər “Shelbit”dən keçən vəsaitlərin İran dövlətinin nəzarəti altında olduğuna inandıqlarını bildiriblər. Onlar bunu İran Mərkəzi Bankı və sanksiyalı qurumlarla birbaşa əməliyyatlar, mayninq bağlantıları və birjanın ictimai istifadəçilər üçün faktiki əlçatmaz olması ilə əsaslandırıblar.
Bununla belə, “Reuters” SEPAH-ın “Shelbit”ə və qumar şəbəkəsinə birbaşa nəzarət etdiyini, əməliyyatı İran dövlətinin hansı konkret strukturunun idarə etdiyini və vəsaitlərin böyük hissəsinin son olaraq hara göndərildiyini müstəqil şəkildə müəyyən edə bilməyib. Buna görə SEPAH bağlantısı yekun sübut edilmiş fakt deyil, blokçeyn məlumatları və mənbələrin ifadələri əsasında irəli sürülən nəticədir.
Araşdırmada SEPAH-ın illər əvvəl İran daxilində fəaliyyət göstərən böyük onlayn qumar saytlarına nəzarəti ələ keçirdiyi də bildirilir. Bu iddia təşkilatla əvvəllər əlaqəsi olmuş şəxslərin, keçmiş İran rəsmilərinin və əməliyyat barədə məlumatlı mənbələrin ifadələrinə əsaslanır. Onların sözlərinə görə, qumar saytlarından İranın daxili maliyyə sistemi ilə xarici kriptovalyuta bazarları arasında pul ötürmək üçün istifadə olunub.
“Shelbit”lə əlaqələndirilən ünvanlardan dünyanın ən böyük kriptovalyuta platforması “Binance”ə 2024-cü ilin mayından etibarən ən azı 676 milyon dollar göndərilib. “Binance” “Shelbit”in onun platformasında ayrıca hesabının olmadığını bildirib. Şirkət “Shelbit”lə əlaqəli istifadəçilərin yoxlanıldığını, bəzi hesabların dondurulduğunu və məlumatların hüquq-mühafizə orqanlarına təqdim edildiyini açıqlayıb.
Dubayın Virtual Aktivləri Tənzimləmə Qurumu “Shelbit”ə qarşı ilk tədbirlərin 2025-ci ildə lisenziyasız fəaliyyətə görə görüldüyünü təsdiqləyib. Qurum 24 iyul 2026-cı ildə şirkətə yeni cərimə tətbiq edib və bütün lisenziyasız virtual aktiv əməliyyatlarını dərhal dayandırmağı tapşırıb. Bildirişdə şirkətin fəaliyyəti ilə bağlı risklərin istehlakçıların müdafiəsindən kənara çıxaraq BƏƏ-nin maliyyə sisteminin bütövlüyünə təsir göstərə biləcək transsərhəd əməliyyatları əhatə etdiyi vurğulanıb.
“Reuters”in məlumatına görə, tənzimləyici qurum “Shelbit”in İran üçün çirkli pulların yuyulmasına və sanksiyalardan yayınmağa yardım göstərməsi iddialarını, eləcə də Siyavəş Keyvanpur və qumar şəbəkəsində iştirak edən şəxslərin fəaliyyətini araşdırır.
Saşa Sobhani çirkli pulların yuyulması, sanksiyalardan yayınma, terrorçuluğun maliyyələşdirilməsi və İran dövlət qurumları üçün vəsait ötürülməsində iştirak etdiyini qəti şəkildə rədd edib. Puyan Moxtari də SEPAH və digər İran hərbi strukturları ilə əlaqəsinin olmadığını bildirib. Hər iki şəxs “Shelbit” və Keyvanpuru tanımadıqlarını deyib. Keyvanpur və İran hökuməti isə “Reuters”in sorğularına cavab verməyib.
Araşdırmanın nəticələri kriptovalyuta, onlayn qumar və dövlətin nəzarətində olan ödəniş infrastrukturlarının birləşdirilməsinin beynəlxalq maliyyə sanksiyalarından yayınmaq üçün necə istifadə oluna biləcəyini göstərir. Lakin iş üzrə cinayət məsuliyyəti və İran dövlət strukturlarının birbaşa nəzarətinə dair yekun hüquqi qərar hələ açıqlanmayıb.
