ABŞ Senatındakı respublikaçı və demokratlardan ibarət qrup Rusiya neft və qazının əsas alıcılarına, eləcə də Moskvaya enerji sanksiyalarından yayınmaqda yardım göstərən ölkələrə qarşı sərt gömrük rüsumları nəzərdə tutan qanun layihəsi üzrə razılığa gəlib.
MSNews.az xəbər verir ki, “Lindsi O. Qremin Rusiya və İrana qarşı sanksiyalar haqqında 2026-cı il qanunu” adlandırılan sənəd üzrə irəliləyiş iyulun 28-də senatorlar tərəfindən rəsmən açıqlanıb. Layihənin məqsədi Rusiyanın enerji ixracından əldə etdiyi gəlirləri azaltmaq, ölkənin maliyyə və enerji sektorlarına, rəsmilərinə və sanksiyalardan yayınan “kölgə donanmasına” təzyiqi artırmaqdır.
Senatda çərşənbə axşamı axşamına təyin olunan səsvermə layihənin yekun qəbulu deyil, onun müzakirəsinə keçilməsi üçün prosedur səsverməsidir. Sənəd bundan sonra Senatın yekun təsdiqini almalı, Nümayəndələr Palatasından keçməli və Prezident Donald Tramp tərəfindən imzalanmalıdır.
Layihəyə əsasən, ABŞ prezidenti son 12 aylıq dövrdə Rusiya mənşəli xam neft və ya təbii qazın həcm baxımından beş ən böyük idxalçısı olan ölkələrdən gətirilən bütün mallara 100 faizədək əlavə gömrük rüsumu tətbiq edə bilər. Eyni mexanizm Rusiyanın neft sanksiyalarından yayınmasına ən çox yardım göstərdiyi müəyyən edilən beş ölkəyə də şamil oluna bilər.
“Reuters” Senat əməkdaşlarına istinadən Rusiya xam neftinin ən böyük alıcıları arasında Çin, Hindistan, Slovakiya, Macarıstan və Azərbaycanın göstərildiyini yazıb. Rusiya qazının əsas idxalçıları kimi isə Çin, Fransa, Yaponiya, Macarıstan və Belçikanın adları çəkilib. Bununla belə, ölkələrin siyahısı qanunda əvvəlcədən sabitləşdirilməyib və qüvvəyə minməzdən əvvəlki ən son 12 aylıq ticarət göstəricilərinə əsasən müəyyən ediləcək.
Bu səbəbdən Azərbaycanın avtomatik olaraq rüsumlara məruz qalacağını söyləmək hələ tezdir. Yekun siyahı ABŞ administrasiyasının hesablamalarından, idxalın davam edib-etməməsindən və qanunda nəzərdə tutulan istisna və güzəştlərdən asılı olacaq. Prezident ABŞ-nin milli maraqlarını əsas gətirərək sanksiya və ya rüsumlardan imtina edə bilər, lakin bununla bağlı Konqresə yazılı əsaslandırma təqdim etməlidir.
Təbii qaz idxalçıları üçün ayrıca istisna nəzərdə tutulub. Rusiya qazının ümumi ixracının 15 faizindən azını alan və idxalı azaltmaq üçün ciddi addımlar atan ölkələrə əlavə rüsum tətbiq edilməyə bilər. “Associated Press” layihənin əvvəlki versiyadakı ümumi 500 faizlik ikinci dərəcəli rüsumu 100 faizədək endirdiyini və əhatə dairəsini daraltdığını bildirib.
Sənəddəki 500 faizlik rüsum isə başqa müddəadır. Layihə Rusiyadan birbaşa ABŞ-yə idxal edilən bütün mallara, o cümlədən neft, qaz, neft məhsulları, kömür və neft-kimya məhsullarına 500 faizədək rüsum tətbiq edilməsini nəzərdə tutur. Bu, Çin və Hindistan kimi üçüncü ölkələr üçün nəzərdə tutulan 100 faizlik rüsumdan ayrıdır.
Layihə, həmçinin Rusiya Prezidenti Vladimir Putin və digər yüksək vəzifəli şəxslərə, oliqarxlara, banklara, enerji layihələrinə, müdafiə sənayesini dəstəkləyən xarici şəxslərə və Rusiyanın “kölgə donanması” ilə əlaqəli gəmilərə qarşı sanksiyaları genişləndirir. “The Wall Street Journal” bunun Konqresin gömrük rüsumlarından geosiyasi təzyiq vasitəsi kimi istifadəsinə dair diqqətçəkən addım olacağını yazıb.
Sənədə İranla bağlı müddəa da əlavə edilib. Qanun layihəsi 1996-cı il İran Sanksiyaları Aktının qüvvədə olma müddətini 2026-cı ildən 2031-ci ilədək uzadır. Rusiya ilə bağlı digər müddəaların isə qanun qüvvəyə mindikdən beş il sonra başa çatması nəzərdə tutulur.
Donald Tramp layihəni dəstəklədiyini bildirsə də, bəzi demokratlar prezidentə veriləcək geniş tarif səlahiyyətlərinin ABŞ istehlakçıları üçün qiymətləri artıra və Vaşinqtonun müttəfiqləri ilə münasibətlərinə zərər vura biləcəyini düşünürlər. Buna görə ikipartiyalı razılığa baxmayaraq, sənədin hər iki palatadan dəyişikliksiz keçəcəyinə zəmanət yoxdur.
Nümayəndələr Palatası avqust tətilində olduğundan, layihə Senatda qəbul edilsə belə, ən tez sentyabrda növbəti qanunvericilik mərhələsinə keçə bilər.
