İsrailin maliyyə naziri Betsalel Smotriç Fələstin Administrasiyasının ləğvi və İordan çayının qərb sahilində İsrail nəzarətinin genişləndirilməsi ilə bağlı sərt bəyanatla çıxış edib.
MSNews.az xəbər verir ki, İsrail mediası və Yaxın Şərq mənbələrinin məlumatına görə, Smotriç Fələstin Administrasiyasının ləğv edilməli olduğunu, “A”, “B” və “C” zonaları arasındakı sərhədlərin aradan qaldırılmalı olduğunu bildirib. O, Oslo sazişlərini “fəlakət” adlandıraraq bu razılaşmaların siyasi-hüquqi nəticələrinin silinməsini və İsrailin bütün əraziyə nəzarəti ələ keçirməsini tələb edib.
Bu açıqlamalar İsrailin işğal altındakı İordan çayının qərb sahilində nəzarəti genişləndirməsi ilə bağlı mübahisələrin artdığı dövrdə səslənib. “Anadolu Agentliyi”nin məlumatına görə, Smotriç daha əvvəl Baş nazir Benyamin Netanyahuya “A”, “B” və “C” zonalarında strateji ərazilərin ələ keçirilməsi planını təqdim etdiyini açıqlayıb.
Smotriç bildirib ki, İordan çayının qərb sahili İsrail üçün “təhlükəsizlik kəməri”dir və bu ərazi üzərində nəzarətin zəiflədilməsinə imkan verilməməlidir. O, həmçinin yaşayış məntəqələrinin genişləndirilməsinə və İsrailin bölgədəki mövcudluğunun möhkəmləndirilməsinə çağırıb.
“The Jerusalem Post” yazır ki, Smotriç hələ fevral ayında Qərb sahilindəki yəhudi yaşayış məntəqələrinin liderləri ilə görüşdə Oslo sazişlərinin ləğvini və Fələstin Administrasiyasının dağıdılmasını növbəti siyasi hədəflərindən biri kimi təqdim etmişdi. Nəşrin məlumatına görə, Smotriç Fələstin Administrasiyasının yerinə əraziyə nəzarət edəcək yeni hərbi idarəetmə modelinin yaradılmasını və nəticədə İsrail suverenliyinin tətbiqini müdafiə edir.
Oslo sazişləri 1990-cı illərdə İsrail və Fələstin Azadlıq Təşkilatı arasında imzalanıb. Bu razılaşmalar Fələstin Administrasiyasının yaradılması və İordan çayının qərb sahilinin “A”, “B” və “C” zonalarına bölünməsi ilə nəticələnib. “A” zonası əsasən Fələstin Administrasiyasının mülki və təhlükəsizlik nəzarətində, “B” zonası Fələstin mülki idarəçiliyi və İsrail təhlükəsizlik nəzarətində, “C” zonası isə İsrailin tam nəzarəti altında qalıb.
“Anera”nın izahına görə, Oslo II razılaşması bu bölgünü keçid mexanizmi kimi nəzərdə tuturdu və gələcəkdə daha geniş Fələstin yurisdiksiyasına keçid gözlənilirdi. Lakin bu müvəqqəti bölünmə onilliklərdir davam edir və xüsusilə “C” zonası İsrail məskunlaşma siyasətinin əsas sahəsinə çevrilib.
Smotriçin son çıxışı beynəlxalq reaksiyalar fonunda da diqqət çəkir. Avropa İttifaqı İsrailin məskunlaşma fəaliyyəti və Fələstin torpaqlarında genişlənmə siyasəti ilə bağlı yeni sanksiya müzakirələrini gündəmə gətirib. Buna cavab olaraq Smotriç Avropanı “ikiüzlülükdə” ittiham edib və İsrailin Qərb sahilində nəzarətini dərinləşdirməli olduğunu bildirib.
BMT rəsmiləri isə İsrailin son addımlarını “faktiki anneksiya” istiqamətində təhlükəli proses kimi qiymətləndirirlər. “The Times of Israel”in məlumatına görə, BMT Baş katibinin siyasi məsələlər üzrə müavini Rozmari DiKarlo İsrailin Fələstin Administrasiyasının səlahiyyətində olan ərazilər üzərində nəzarəti genişləndirməsini İordan çayının qərb sahilinin mərhələli faktiki anneksiyası kimi dəyərləndirib.
Analitiklər bildirirlər ki, Oslo sazişlərinin formal şəkildə ləğvi və Fələstin Administrasiyasının zəiflədilməsi regionda ciddi siyasi və təhlükəsizlik boşluğu yarada bilər. “The New Arab”ın təhlilində qeyd olunur ki, Fələstin Administrasiyasının mövcudluğu Oslo çərçivəsinə bağlıdır və bu razılaşmaların dağılması İordan çayının qərb sahilində idarəetmə böhranını dərinləşdirə bilər.
Bununla belə, Smotriçin açıqlamaları hələlik İsrail hökumətinin yekun rəsmi qərarı kimi qiymətləndirilmir. Baş nazir Binyamin Netanyahu hökumətində ifrat sağçı qüvvələrin təsiri artsa da, Oslo sazişlərinin tam ləğvi və Fələstin Administrasiyasının rəsmi şəkildə dağıdılması ciddi beynəlxalq reaksiya doğura biləcək addım sayılır.
Hazırda əsas məsələ Smotriçin təqdim etdiyi planın Netanyahu hökuməti tərəfindən hansı formada və hansı miqyasda qəbul ediləcəyidir. Əgər bu xətt praktik siyasətə çevrilərsə, İsrail-Fələstin münaqişəsində iki dövlətli həll perspektivi daha da zəifləyə və Qərb sahilində yeni eskalasiya riski arta bilər.
