Rusiyada “Yandex”in “Alisa AI” süni intellekt köməkçisinin smartfonlarda silinməz tətbiqə çevrilməsi və ona geniş sistem səlahiyyətlərinin verilməsi müzakirə olunur. Bazar iştirakçıları bunun məlumat təhlükəsizliyi və istifadəçilərin öz cihazlarına nəzarəti baxımından risklər yarada biləcəyini bildirirlər.
MSNews.az xəbər verir ki, “Kommersant”ın məlumatına görə, Rusiya Rəqəmsal İnkişaf Nazirliyi yerli proqramların cihazlara əvvəlcədən quraşdırılması qaydalarını dəqiqləşdirən sənəd üzərində bazar iştirakçıları ilə birlikdə işləyir. Layihə “Alisa AI”nin “RuStore” kimi istifadəçi tərəfindən silinə bilməyən proqramlardan birinə çevrilməsini nəzərdə tutur.
Əslində “Alisa AI”nin əvvəlcədən quraşdırılması məsələsi artıq qərarlaşdırılıb. Rusiya hökumətinin 27 iyul 2026-cı il tarixli 1977-r saylı sərəncamına əsasən, 1 yanvar 2027-ci ildən “Alisa AI” Android və iOS sistemli smartfon və planşetlər üçün məcburi əvvəlcədən quraşdırılan proqramlar siyahısında “Marusya”nı əvəz edəcək. Yeni müzakirə isə tətbiqin cihazda hansı hüquqlara malik olacağını müəyyənləşdirir.
“Kommersant”ın mənbələrinə görə, nəzərdən keçirilən variant “Alisa AI”yə fon rejimində işləmək, avtomatik yenilənmək, push-bildirişlər göndərmək və səslə aktivləşmək üçün əlavə imkanların verilməsini nəzərdə tutur. Bundan əvvəl nəşr köməkçinin istifadəçi cihazındakı digər xidmətlər və həssas məlumatlarla işləmək üçün adi əvvəlcədən quraşdırılmış tətbiqlərdən daha geniş hüquqlar əldə edə biləcəyini də yazmışdı.
Kompüter və məişət elektronikası şirkətlərini birləşdirən RATEK layihəyə irad bildirib. Assosiasiyanın fikrincə, istifadəçinin razılığı olmadan fon yeniləmələrinin həyata keçirilməsi qapalı və sertifikatlaşdırılmış əməliyyat sistemlərinin təhlükəsizlik arxitekturası ilə ziddiyyət yarada bilər. RATEK həmçinin sistem səviyyəsində geniş çıxışın istifadəçinin tətbiqə verdiyi icazələri sonradan məhdudlaşdırmaq imkanına təsir göstərə biləcəyinə diqqət çəkib.
Məxfiliklə bağlı daha sərt qiymətləndirməni isə RATEK deyil, rəqəmsal hüquqlar üzrə “Na svyazi” layihəsinin ekspertləri veriblər. Onlar bildiriblər ki, istifadəçinin verilmiş icazələri geri götürmək imkanının olmaması “Alisa”nı praktik olaraq süni intellekt köməkçisindən “izləmə alətinə” çevirə bilər. Bu, ekspertlərin qiymətləndirməsidir; tətbiqin faktiki olaraq casus proqram kimi fəaliyyət göstərdiyinə dair sübut təqdim edilməyib.
Rusiya Rəqəmsal İnkişaf Nazirliyi isə “Kommersant”a bildirib ki, layihə üzərində iş davam edir və səsli köməkçidən istifadənin könüllü qalmalı olduğunu hesab edir. “Yandex” də sənədin müəllifi olan nazirliyin bu mövqeyini dəstəklədiyini açıqlayıb.
Hazırda “Alisa AI”nin Android versiyasında istifadəçi özü onu standart rəqəmsal köməkçi seçə və mikrofona giriş icazəsi verə bilər. “Yandex”in rəsmi təlimatında mikrofon icazəsinin sistem parametrlərindən idarə edildiyi göstərilir. Android-də “Alisa AI”ni standart köməkçi etmək də hazırda istifadəçinin öz seçimidir.
Yeni tələblərin “iPhone” modellərində tətbiqi isə ayrıca problem yarada bilər. RATEK qapalı əməliyyat sistemlərində tətbiqlərin istifadəçi razılığı olmadan fon rejimində yenilənməsi kimi bəzi tələblərin mövcud təhlükəsizlik arxitekturasında texniki baxımdan həyata keçirilməsinin çətin olduğunu bildirir. Apple-ın mövcud iOS qaydalarında üçüncü tərəf tətbiqlərinin silinməsi və onların icazələri sistem tərəfindən idarə olunur. Buna görə layihənin hazırkı variantının iOS-da necə reallaşdırılacağı hələ aydın deyil.
“Marvel-Distribusiya” isə yeni texniki tələblərin istehsalçıların əlavə uyğunlaşdırma xərclərini artıraraq smartfonların qiymətinə təsir göstərə biləcəyini bildirib. Layihə hələ yekun şəkildə qəbul edilmədiyindən, silinməz tətbiq və geniş sistem hüquqları barədə müddəaların son variantda saxlanılıb-saxlanılmayacağı məlum deyil.
