Dünyada doğum səviyyəsinin aşağı düşməsi fonunda ultra-varlı kişilər arasında əks tendensiya diqqət çəkir: bəzi milyarderlər onlarla, hətta yüzlərlə uşaq sahibi olmağı status, irsiyyət və şəxsi missiya kimi təqdim edirlər.
MSNews.az xəbər verir ki, Qərb mediası bu fenomeni bəzən qeyri-rəsmi olaraq “kidmaksinq” adlandırır. Bu anlayış varlı şəxslərin yardımçı reproduktiv texnologiyalar, sperma donorluğu, surroqat analıq və embrion seçimi kimi üsullardan istifadə edərək çoxsaylı uşaq sahibi olması ilə bağlı müzakirələrdə işlədilir.
Bu trendin ən çox müzakirə olunan simalarından biri “Telegram”-ın qurucusu Pavel Durovdur. Durov daha əvvəl sperma donorluğu vasitəsilə 12 ölkədə 100-dən çox bioloji uşağının dünyaya gəldiyini bildirmişdi. O, bunu “sağlam donor materialı” çatışmazlığı və sperma donorluğunun damğalanmasının azaldılması ilə izah edib.
Durov daha sonra uşaqları arasında fərq qoymayacağını və sərvətinin bir hissəsini həm təbii yolla doğulan, həm də donorluq vasitəsilə dünyaya gələn övladları arasında bölüşdürməyi planlaşdırdığını da açıqlayıb. Onun bu açıqlamaları sosial şəbəkələrdə həm dəstək, həm də kəskin tənqid doğurub.
Bənzər müzakirələr İlon Mask ətrafında da aparılır. “Forbes”in “Wall Street Journal”a istinadən yaydığı məlumata görə, Maskın 14 tanınan övladı var, lakin mənbələr bu sayın daha çox ola biləcəyini bildiriblər. WSJ-yə əsaslanan xəbərlərdə Maskın “legion” sayda uşaq istədiyi, bunu isə doğum səviyyəsinin azalması və “sivilizasiyanın gələcəyi” ilə əlaqələndirdiyi qeyd olunur.
ABŞ-lı milyarder Stefan Solovyov da çoxuşaqlı varlı şəxslər arasında göstərilir. “Forbes” profilində onun 22 uşağı olduğu qeyd edilir. “Curbed”in 2026-cı il materialında da Solovyov “20-dən çox uşağın atası” kimi təqdim olunur.
Mövzunu daha mübahisəli edən məqamlardan biri də bəzi varlı şəxslərin ABŞ-da surroqat analıq xidmətlərindən geniş istifadə etməsidir. “Wall Street Journal”ın araşdırmasına görə, bəzi çinli milyarderlər və elit təbəqəyə daxil olan şəxslər ABŞ-dakı surroqat analar vasitəsilə onlarla, hətta yüzlərlə uşaq sahibi olmağa çalışıblar. Bu praktika hüquqi boşluqlar, etik sərhədlər və uşaqların gələcək statusu ilə bağlı suallar yaradıb.
Reproduktiv texnologiyaların inkişafı bu tendensiyanı daha da genişləndirir. IVF, embrion skrininqi, genetik risklərin yoxlanılması, bəzi hallarda uşağın cinsinin seçilməsi və hətta intellektual göstəricilərlə bağlı mübahisəli testlər artıq yalnız tibbi deyil, sosial və etik mövzuya çevrilib. “The Guardian” yazır ki, ABŞ-da bəzi startaplar varlı cütlüklərə embrionları intellekt göstəriciləri üzrə qiymətləndirməyi təklif edir və bu, “genetik təkmilləşdirmə” ilə bağlı ciddi narahatlıqlar yaradır.
Tənqidçilər hesab edirlər ki, bu cür yanaşma valideynliyi qayğı və məsuliyyət münasibətindən çıxarıb genetik “layihə” və status göstəricisinə çevirə bilər. Onların fikrincə, adi ailələr bir uşağın belə maddi və emosional yükünü daşımaqda çətinlik çəkdiyi halda, milyarderlər surroqat analıq, dayə xidməti və hüquqi mexanizmlər vasitəsilə çoxuşaqlı “genetik imperiya” qura bilirlər.
Digər tərəfdən, tərəfdarlar bunu doğum səviyyəsinin azalmasına cavab, sonsuzluq problemi yaşayan ailələrə yardım və reproduktiv azadlığın genişlənməsi kimi təqdim edirlər. Lakin ekspertlərin fikrincə, məsələ yalnız texnologiyanın mümkünlüyü ilə bitmir: uşaqların hüquqları, anaların istismarı riski, genetik seçim etikası və valideyn məsuliyyəti əsas müzakirə mövzuları olaraq qalır.
Beləliklə, “kidmaksinq” adlandırılan fenomen hələ rəsmi sosial kateqoriya olmasa da, ultra-varlı şəxslərin reproduktiv texnologiyalardan istifadə tərzi dünyada yeni etik və hüquqi debatların mərkəzinə çevrilir.
