İranın Nüvə Silahlarının Yayılmaması haqqında Müqavilədən (NPT) çıxmağa və nüvə bombası sınağı keçirməyə hazırlaşdığı barədə sosial şəbəkələrdə iddialar yayılsa da, hazırda bunu təsdiqləyən rəsmi açıqlama və ya mötəbər beynəlxalq mənbə yoxdur. Bununla yanaşı, Natanz yaxınlığındakı Pickaxe Mountain yeraltı kompleksində fəaliyyətin artması beynəlxalq diqqəti yenidən İranın nüvə proqramına yönəldib.
MSNews.az xəbər verir ki, İran Ali Milli Təhlükəsizlik Şurasının katibi Möhsün Rzayi sentyabrın 10-da Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinin son qərarlarını tənqid edərək belə addımların ölkələri NPT-dən çıxmağa sövq edə biləcəyini bildirib. Lakin “Reuters”-in yaydığı açıqlamada İranın müqavilədən çıxmaq barədə yekun qərar verdiyi bildirilməyib.
İran parlamentində NPT-dən çıxma ehtimalı daha əvvəl də müzakirə olunub. “Reuters” 2025-ci ilin iyununda parlamentdə bununla bağlı qanun layihəsinin hazırlandığını yazmışdı. İran Xarici İşlər Nazirliyi isə həmin vaxt yekun qərarın qəbul edilmədiyini bildirmişdi.
Eyni zamanda, İran 2026-cı ildə BMT-yə təqdim etdiyi rəsmi sənəddə NPT-yə bağlılığını yenidən bəyan edib və nüvə silahlarının ölkənin müdafiə doktrinasında yeri olmadığını bildirib. Bu, Tehranın rəsmi mövqeyidir və İran nüvə proqramının dinc məqsədlər daşıdığını israrla vurğulayır.
Nüvə bombası sınağına hazırlıq barədə iddia isə hazırda təsdiqlənməyib. İran 1996-cı ildə Nüvə Sınaqlarının Hərtərəfli Qadağan Edilməsi Müqaviləsini (CTBT) imzalayıb, lakin ratifikasiya etməyib. “CTBTO”-nun aktual məlumatlarında İran müqaviləni imzalayan, lakin ratifikasiya etməyən dövlət kimi göstərilir. Hazırda İranın nüvə partlayışı sınağına hazırlıq gördüyünə dair etibarlı beynəlxalq monitorinq qurumlarının təsdiqlədiyi məlumat açıqlanmayıb.
Bununla belə, İranın nüvə infrastrukturu ilə bağlı ciddi qeyri-müəyyənlik qalır. BAEA-nın əvvəlki hesablamalarına görə, İran 2025-ci ilin iyunundakı hücumlardan əvvəl 440,9 kiloqram 60 faizədək zənginləşdirilmiş urana malik idi. Sonrakı hərbi əməliyyatlar və inspeksiya məhdudiyyətləri səbəbindən bu materialın hazırkı miqdarı və yerləşdiyi yerlər barədə tam təsdiqlənmiş məlumat yoxdur.
Diqqət mərkəzində olan əsas obyektlərdən biri Natanz yaxınlığındakı Pickaxe Mountain — farsca Kuh-e Kolang Gaz La — yeraltı kompleksidir. İsrail kəşfiyyatının qiymətləndirməsinə əsaslanan məlumatlarda İranın minlərlə sentrifuqanı bu tunellərə köçürdüyü iddia olunur. Lakin ABŞ rəsmiləri bunu müstəqil şəkildə təsdiqləməyib.
Sentyabrın 9-da yayımlanan peyk təsvirlərini təhlil edən Strateji və Beynəlxalq Araşdırmalar Mərkəzi – CSIS kompleksdə 2026-cı ildə əvvəlki altı illə müqayisədə daha intensiv tikinti fəaliyyəti müşahidə edildiyini açıqlayıb. Buraya tunel girişlərinin möhkəmləndirilməsi, yolların çəkilməsi və tikinti işlərinin genişləndirilməsi daxildir.
Lakin CSIS xüsusi olaraq vurğulayır ki, peyk görüntüləri sentrifuqaların kompleksə köçürülməsi barədə İsrail kəşfiyyatının iddiasını nə təsdiqləyə, nə də təkzib edə bilir. Mərkəzin qiymətləndirməsinə görə, mövcud açıq mənbə məlumatları Pickaxe Mountain obyektinin hazırda uranın zənginləşdirilməsi üçün tam işlək olduğunu göstərmir. Buna görə burada “zənginləşdirmə səviyyəsinin yeni həddə çatması” barədə iddianı təsdiqlənmiş fakt kimi təqdim etmək mümkün deyil.
İranın ballistik raket proqramında isə fəaliyyət davam edir. “Reuters” İranın mövcud komponentlərdən istifadə etməklə məhdud sayda yeni ballistik raket istehsalını bərpa etdiyini bildirib. “Associated Press” isə İranın daha yüksək dəqiqliyə və böyük döyüş başlığı daşımaq imkanına malik yeni raketini təqdim etdiyini yazıb. Bununla belə, İranın nüvə döyüş başlığını hazırladığı və ya onu ballistik raketə inteqrasiya etdiyi barədə açıq mənbələrdə təsdiqlənmiş məlumat yoxdur.
