Avropada yüksək enerji qiymətləri və sənayenin rəqabət qabiliyyəti ilə bağlı narahatlıqlar fonunda uzun illər sərtləşdirilən bəzi “yaşıl keçid” qaydalarının yumşaldılması prosesi başlayıb.
MSNews.az xəbər verir ki, “The Wall Street Journal” məqaləsində Avropa İttifaqı, Böyük Britaniya və Kanadanın fosil yanacaqlardan istifadənin azaldılmasına yönəlmiş bəzi tədbirlərini yenidən nəzərdən keçirdiyini yazır. Nəşr Avropada diqqətin iqlim siyasəti ilə yanaşı enerji təhlükəsizliyi və iqtisadi rəqabət qabiliyyətinə yönəldiyini qeyd edir.
Ən nəzərəçarpan dəyişikliklərdən biri Avropa İttifaqının emissiya ticarəti sistemi — ETS ilə bağlıdır. Avropa Komissiyası iyulda sənaye müəssisələrinin üzərinə düşən yükü azaltmaq üçün karbon kvotalarının daha yavaş azaldılması və polad, sement kimi enerji tutumlu sahələrə pulsuz emissiya kvotalarının daha uzun müddət verilməsi təklifini təqdim edib. “Reuters” yazır ki, dəyişikliklərin əsas səbəblərindən biri İtaliya və Polşa kimi ölkələrin mövcud sistemin Avropa sənayesinin rəqabət qabiliyyətinə mənfi təsir göstərməsi barədə etirazlarıdır.
Avtomobil sektorunda da əvvəlki siyasət yumşaldılıb. Avropa Komissiyası 2035-ci ildən yeni avtomobillər üçün nəzərdə tutulan faktiki tam sıfır-emissiya tələbini dəyişərək emissiyaların 2021-ci illə müqayisədə 90% azaldılması modelini təklif edib. Bu, müəyyən şərtlərlə hibrid və daxiliyanma mühərrikli avtomobillərin 2035-ci ildən sonra da satışda qalmasına imkan verə bilər. Təklif hələ Avropa Parlamenti və üzv dövlətlərin təsdiqini tələb edir. “Reuters” bunu Aİ-nin son illərdə avtomobil sektorunda atdığı ən böyük iqlim siyasəti geri addımlarından biri kimi qiymətləndirib.
Enerji şirkətləri də strategiyalarını dəyişir. Britaniyanın BP şirkəti keçid və aşağı karbonlu bizneslərə illik investisiyasını əvvəl nəzərdə tutulan səviyyədən 5 milyard dollardan çox azaldaraq 1,5-2 milyard dollara endirib, neft-qaz sektoruna illik yatırımları isə təxminən 10 milyard dollara çatdırmağı planlaşdırıb. “Reuters” bu qərarı BP-nin əvvəlki “yaşıl” strategiyasından ciddi dönüş kimi qiymətləndirib.
Almaniyada isə kansler Fridrix Mertsin hökuməti əvvəlki kabinetin mübahisəli isitmə qanununu dəyişdirib. Yeni qaydalara əsasən, mövcud neft və qaz qazanlarının istifadəsinə davam etmək mümkün olacaq və əvvəlki 65%-lik məcburi bərpa olunan enerji tələbi aradan qaldırılır. Yeni qaz və neft sistemlərində isə 2029-cu ildən etibarən tədricən iqlim-neytral yanacaqların qarışdırılması tələb olunacaq. “Reuters” bildirir ki, Berlin bu dəyişiklikləri investisiya və texnoloji seçim azadlığının artırılması ilə əsaslandırır.
Dəyişikliklərin əsas fonunu Avropada enerji qiymətlərinin yüksək olması təşkil edir. Rusiyanın 2022-ci ildə Ukraynaya genişmiqyaslı müdaxiləsindən sonra Rusiya boru qazının kəskin azalması Avropanı daha bahalı LNG idxalına yönəltdi. “The Wall Street Journal” enerji və karbon xərclərinin Avropanın polad, kimya və digər enerji tutumlu sənaye sahələrinə təzyiq etdiyini, bəzi müəssisələrin istehsalı azaltmasına və ya zavodları bağlamasına səbəb olduğunu qeyd edir.
Bununla belə, baş verənləri Avropanın “yaşıl keçiddən imtinası” kimi qiymətləndirmək doğru olmaz. Aİ 2026-cı ilin martında 2040-cı ilədək istixana qazı emissiyalarının 1990-cı illə müqayisədə 90% azaldılmasını hüquqi cəhətdən məcburi hədəfə çevirib və 2050-ci ildə iqlim neytrallığı məqsədini saxlayır. 2030-cu il üçün bərpa olunan enerjinin ümumi enerji istehlakındakı payının minimum 42,5%-ə çatdırılması hədəfi də qüvvədədir.
Eyni zamanda, son enerji böhranı bəzi hallarda əks təsir də yaradıb: “Reuters” avqustun 26-da yazıb ki, yüksək neft və qaz qiymətləri Avropa və Asiyada günəş enerjisi və elektromobillərə marağı sürətləndirib. Beləliklə, hazırkı tendensiya fosil yanacaqlara tam dönüşdən daha çox, yaşıl keçidin tempinin, xərcinin və tətbiq üsullarının yenidən nəzərdən keçirilməsi kimi görünür.
Rusiya enerjisinə qayıdış isə hazırda Aİ-nin rəsmi siyasətində nəzərdə tutulmur. Əksinə, Aİ Şurası 2026-cı ilin yanvarında Rusiya LNG-sinin idxalının 2026-cı ilin sonunadək, boru qazının isə 2027-ci ilin payızınadək mərhələli şəkildə dayandırılmasını nəzərdə tutan qaydaları təsdiqləyib. Buna görə Avropanın gələcəkdə Rusiya enerjisinə yenidən üstünlük verəcəyi barədə fikirlər hazırda siyasi proqnoz kimi qiymətləndirilməlidir.
