İran müharibəsi və Hörmüz boğazı ətrafında yaranan logistika böhranı qlobal baza yağları bazarında ciddi təzyiq yaradıb. “Argus Media”nın məlumatına görə, III qrup baza yağlarının tədarükü Fars körfəzi regionunda ilişib qalıb, çünki Hörmüz boğazı faktiki olaraq bağlı qalır. Nəticədə ABŞ və Avropa kimi idxaldan asılı bazarlarda spot qiymətlər kəskin yüksəlib.
“Argus”un hesablamalarına əsasən, Fars körfəzi regionu dünya üzrə III qrup baza yağları istehsalının təxminən 20 faizini təmin edir. 2025-ci ildə ABŞ-ın III qrup baza yağları idxalının 47 faizi, Avropanın isə 72 faizi bu regiondan tədarük olunub. Bu göstəricilər bazarın Fars körfəzindəki nəqliyyat və təhlükəsizlik risklərinə nə qədər həssas olduğunu göstərir.
Baza yağları mühərrik və sənaye yağlarının əsas xammalıdır. ExxonMobil-in izahına görə, API təsnifatında baza yağları I, II, III, IV və V qruplara bölünür; ilk üç qrup xam neftdən alınır, IV qrup isə tam sintetik polialfaolefinlərdən — PAO-dan ibarətdir. III qrup baza yağları yüksək performanslı və sintetik kimi satılan mühərrik yağlarının istehsalında mühüm yer tutur.
Qiymət artımı artıq rekord səviyyələrə yaxınlaşıb. “Argus” bildirir ki, fevralın sonunda müharibə başlayandan aprelin 10-dək III qrup 4 cSt baza yağlarının qiyməti ABŞ-da iki dəfədən çox, Avropada isə 70 faiz artıb. Həmin tarixdə qiymətlər ABŞ-da 2 406,5 dollar/ton, Avropada isə 2 515 dollar/ton səviyyəsinə çatıb.
Asiya bazarında da oxşar vəziyyət müşahidə olunur. “Argus”un aprelin 6-da dərc etdiyi məlumatda Asiya-Sakit okean regionunda III qrup baza yağlarının qiymətinin ardıcıl beşinci həftə artdığı və son yeddi ildən artıq dövrün ən yüksək səviyyəsinə çatdığı qeyd olunur. Agentlik bunu həm Fars körfəzi və Asiyadan tədarükün yavaşlaması, həm də alıcıların tədarük təhlükəsizliyinə üstünlük verməsi ilə izah edir.
Bu böhran xüsusilə yüksək performanslı mühərriklər üçün xüsusi yağlara ehtiyacı olan lüks avtomobil və superkar sahibləri üçün risk yarada bilər. “Briefs”in “Argus Media” və CNBC-yə istinadən yaydığı materialda bildirilir ki, tədarük bərpa olunmasa, ehtiyatlar təxminən bir ay ərzində tükənə bilər və bu, hazır mühərrik yağlarının istehsalını azalda bilər. Həmin materialda “Argus Media”nın baza yağları üzrə qiymətləndirmə rəhbəri Qabriella Tviningin sözlərinə istinadən yağ dəyişiminin təxirə salına biləcəyi, lakin qiymətlərin artacağı və əlçatanlığın azalacağı qeyd olunur.
Bazar iştirakçıları alternativ marşrutlara da baxır. “Argus” yazır ki, bəzi təchizatçılar məhsulu Hörmüz boğazından yan keçməklə Ciddə və ya Oman istiqamətinə yük maşınları ilə daşımaq imkanlarını araşdırıblar. Lakin bu sxem həm baha, həm də mürəkkəbdir; üstəlik, yük maşınları hazırda daha çox yanacaq daşımalarına yönləndirilir.
Beləliklə, Fars körfəzindəki gərginlik təkcə xam neft və yanacaq qiymətlərinə deyil, avtomobil servisi, sənaye avadanlıqları və yüksək performanslı mühərrik yağları bazarına da təsir göstərir. Tədarük zəncirindəki fasilələr uzanarsa, qiymət artımı adi istehlakçıya qədər çata və premium avtomobil seqmentində servis xərclərini daha da yüksəldə bilər.
