ABŞ Dövlət Departamenti Konqresə göndərdiyi bildirilən məktubda Türkiyənin F-35 proqramına qayıtması üçün nəzərdə tutulan qanuni şərtləri hələ yerinə yetirmədiyini açıqlayıb.
MSNews.az xəbər verir ki, iyulun 22-si tarixli məktubun surətini əldə etdiyini bildirən “Kathimerini” yazır ki, sənəd ABŞ Dövlət Departamentinin Qanunvericilik Məsələləri Bürosu tərəfindən demokrat konqresmen Uesli Bellin müraciətinə cavab olaraq hazırlanıb.
Məktubda ABŞ-ın Türkiyənin F-35 proqramında iştirakı ilə bağlı siyasətinin dəyişmədiyi və mövqeyin CAATSA qanunu, eləcə də 2020-ci maliyyə ili üzrə Milli Müdafiə Səlahiyyətləri Qanununun 1245-ci bölməsinə əsaslandığı bildirilir.
Sənədə əsasən, Türkiyəyə F-35 təyyarələrinin verilməsi üçün Ankara Rusiyadan aldığı S-400 hava hücumundan müdafiə sisteminə və onunla əlaqəli avadanlıqlara artıq sahib olmamalı, sistemi gələcəkdə yenidən əldə etməyəcəyinə dair təminat verməli və qanunvericilikdə nəzərdə tutulan digər sertifikatlaşdırma tələblərini yerinə yetirməlidir.
“Türkiyə bu şərtləri hələ yerinə yetirməyib”, – Dövlət Departamentinin məktubunda bildirildiyi qeyd olunur. “The Jerusalem Post” da sənədin məzmununu dərc edərək Türkiyəyə F-35 ötürülməsinin hazırkı qanunvericilik çərçivəsində mümkün olmadığını yazıb.
Bununla belə, bəzi sosial media paylaşımlarında irəli sürüldüyü kimi, məktubda Türkiyənin F-35 proqramına “bir daha heç vaxt qayıda bilməyəcəyi” bildirilmir. Əksinə, sənəddə Vaşinqton və Ankaranın S-400 probleminin həlli ilə bağlı danışıqları davam etdirdiyi vurğulanır.
ABŞ tərəfi mümkün həll prosesinin şəffaf, qanuni və ölkənin milli təhlükəsizlik maraqlarına uyğun həyata keçirilməli olduğunu qeyd edib. Məktubda Vaşinqtonun S-400 məsələsinin həlli üçün Ankara ilə təmasları davam etdirəcəyi, eyni zamanda NATO çərçivəsində əməkdaşlığı gücləndirməyə çalışacağı bildirilir.
Türkiyə 2019-cu ildə Rusiyadan S-400 sistemləri aldığı üçün F-35 proqramından çıxarılıb. ABŞ bu sistemlərin F-35 qırıcılarının məxfi texnologiyaları və görünməzlik xüsusiyyətləri barədə məlumat toplaya biləcəyini əsas gətirib. Konqres Türkiyə S-400-lərə sahib olduğu müddətdə ölkəyə F-35 təyyarələrinin verilməsini qanunla məhdudlaşdırıb.
ABŞ Prezidenti Donald Tramp iyulun 7-də Ankarada Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanla görüşü zamanı Türkiyəyə tətbiq edilən sanksiyaların ləğv olunacağını və F-35 satışının nəzərdən keçirilə biləcəyini bildirmişdi. Lakin “Reuters” həmin vaxt mövcud ABŞ qanunvericiliyinin Türkiyəyə F-35 verilməsinə mane olduğunu və qərarın Konqresdə müqavimətlə qarşılaşacağını qeyd etmişdi.
Ərdoğan da görüş zamanı Türkiyənin F-35 təyyarələrini əldə etmək istəyini Trampa çatdırdıqlarını və müsbət nəticəyə ümid etdiklərini söyləmişdi. Ankara proqramdan çıxarılmasını ədalətsiz hesab edir və daha əvvəl layihə üçün ödədiyi vəsaitlə bağlı məsələnin həllini tələb edir.
ABŞ Dövlət Departamentinin məktubunun tam mətni açıq rəsmi resurslarda yayımlanmayıb. Məlumat sənədi əldə etdiklərini bildirən media qurumlarının materiallarına əsaslanır. Türkiyə rəsmiləri də son məktubla bağlı hələlik ayrıca açıqlama verməyiblər.
Beləliklə, hazırkı vəziyyətdə Türkiyənin F-35 proqramına qayıtması mümkün deyil. Lakin bu, daimi və dəyişdirilə bilməyən qərar deyil: Ankara S-400-lərlə bağlı qanuni tələbləri yerinə yetirərsə və Konqresin tələb etdiyi təsdiqlər alınarsa, məsələyə yenidən baxılması mümkündür.
