Türk Dövlətləri Təşkilatının oktyabrın 30-da Ankarada keçiriləcək XIII Zirvə Görüşü Azərbaycan-Türkiyə münasibətləri ətrafında son həftələrdə yaranmış müzakirələr fonunda xüsusi diqqət çəkir.
Siyasi araşdırmaçı Asif Nərimanlı hesab edir ki, Bakı-Ankara münasibətlərində son dövrdə müşahidə olunan fikir ayrılıqlarına baxmayaraq, tərəflərin strateji müttəfiqliyi davam edir, lakin Azərbaycan münasibətlərdə qarşılıqlılıq və bərabərlik prinsipinin daha aydın nəzərə alınmasını istəyir.
Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan oktyabrın 21-də Prezident İlham Əliyevə zəng edərək onu Ankara sammitinə dəvət edib. Tərəflərin yaydığı rəsmi məlumatda iki ölkə arasında qardaşlıq münasibətlərinin bundan sonra da inkişaf etdiriləcəyinə əminlik ifadə olunub.
Nərimanlı hesab edir ki, sammit ətrafında yaranan müzakirələrə son aylardakı Bakı-Ankara münasibətlərindən ayrı baxmaq mümkün deyil:
“Məsələ TDT-yə münasibət deyil. Azərbaycanın Türk Dövlətləri Təşkilatında mövqeyi və türk dünyası ilə bağlı strateji xətti dəyişməyib. Söhbət daha çox Bakı-Ankara münasibətlərində qarşılıqlılıq prinsipinin necə işləməsindən gedir”.
Şuşa nümunəsi yenidən xatırlanır
Nərimanlı 2024-cü ildə Şuşada keçirilən TDT-nin qeyri-rəsmi Zirvə Görüşünü xatırladır.
Həmin tədbirdə Türkiyəni Prezident Ərdoğan deyil, vitse-prezident Cövdət Yılmaz təmsil etmişdi. Ərdoğan həmin gün Berlində Türkiyə-Niderland Avropa çempionatı oyununu stadiondan izləyib.
“Bakı həmin vaxt bunu Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin problemi kimi təqdim etmədi. Dövlətlər arasında qarşılıqlılıq prinsipi də məhz budur: bir tərəfin proqram və siyasi prioritetlərinə necə anlayış göstərilirsə, eyni yanaşma digər tərəfə münasibətdə də olmalıdır”.
Bu ilin oktyabrında Bakıda keçirilən AQEM/CICA VII Zirvə Görüşündə də Türkiyəni Ərdoğan deyil, xarici işlər naziri Hakan Fidan təmsil edib.
Əsas problem informasiya məkanındadır
Nərimanlının fikrincə, son gərginliyin əsas səbəbi rəsmi diplomatik münasibətlərdən çox Türkiyənin informasiya məkanında Azərbaycana qarşı yaranmış ritorikadır.
“Azərbaycan-İsrail münasibətləri, BMT-də Netanyahunun çıxışı və daha sonra məktəbli forması məsələsi üzərindən Azərbaycana qarşı ardıcıl kampaniyalar aparıldı. Bakı bunu artıq ayrı-ayrı media materialları deyil, davamlı tendensiya kimi görməyə başladı”.
Araşdırmaçı hesab edir ki, Azərbaycan tərəfinin narahatlığını artıran iki məqam olub: hakimiyyətə yaxın siyasi və media çevrələrinin bu proseslərdə iştirakı və rəsmi Ankaranın reaksiyasının gecikməsi.
Bu yanaşma Nərimanlının siyasi qiymətləndirməsidir; Türkiyə hökumətinin Azərbaycana qarşı media kampaniyasını təşkil etdiyini təsdiqləyən açıq rəsmi sübut mövcud deyil.
“Bakı üçün məsələ təkcə hansısa jurnalistin və ya dini qrupun Azərbaycan haqqında nə deməsi deyil. Əsas sual budur ki, strateji müttəfiqin informasiya məkanında Azərbaycan dövlətinə qarşı sistemli təzyiq formalaşanda rəsmi hakimiyyət hansı mövqeni tutur”.
“Qırmızı xətlər” daha aydın göstərilib
Nərimanlının fikrincə, son proseslərin ən ciddi nəticəsi Azərbaycanın Türkiyə ilə münasibətlərdə öz “qırmızı xətlərini” əvvəlkindən daha açıq göstərməsi olub.
“Azərbaycanın dünyəvi dövlət modeli, daxili siyasəti və üçüncü ölkələrlə münasibətləri suveren qərarlardır. Qardaşlıq heç bir tərəfə digərinin daxili və xarici siyasətini müəyyənləşdirmək hüququ vermir”.
O hesab edir ki, bu yanaşma Türkiyədən uzaqlaşma kimi yox, müttəfiqliyin daha bərabər əsaslar üzərində qurulması tələbi kimi oxunmalıdır.
Əliyevin 29 oktyabr məktubu nə göstərir?
Prezident İlham Əliyevin oktyabrın 29-da Türkiyənin Respublika Günü münasibətilə Ərdoğana göndərdiyi məktubda Türkiyə ilə münasibətlər “tarixin sınaqlarından çıxmış həqiqi dostluq və qardaşlıq əlaqələri” kimi xarakterizə edilir, Şuşa Bəyannaməsi ilə münasibətlərin müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəldiyi xüsusi vurğulanır.
Nərimanlının fikrincə, bu mətn də münasibətlərin strateji mahiyyətinin dəyişmədiyini göstərir:
“Bakı Türkiyə ilə münasibətlərdən imtina etmir və türk dünyasındakı mövqeyini dəyişmir. Verilən mesaj daha sadədir: qardaşlıq münasibətlərində də bərabərlik olmalıdır”.
TDT xətti dəyişmir
Ankara sammitinin başqa mühüm xüsusiyyəti TDT-yə dövri sədrliyin Azərbaycandan Türkiyəyə keçməsidir. Zirvədə təşkilatın gələcək prioritetləri və yeni baş katib məsələsi də müzakirə olunacaq.
Ceyhun Bayramov artıq oktyabrın 29-da Ankarada keçirilən TDT Xarici İşlər Nazirləri Şurasında Azərbaycanın və təşkilatın hazırkı sədrliyinin nümayəndəsi kimi iştirak edib.
Asif Nərimanlının qənaətinə görə, Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərində mövcud narazılıqlar TDT ilə bağlı strateji xətti dəyişdirmir. Əsas məsələ bundan sonra Türkiyə informasiya məkanındakı ritorikanın necə dəyişəcəyi və iki ölkənin münasibətlərdə qarşılıqlı suverenlik və bərabərlik prinsipini hansı formada qoruyacağıdır.
“Azərbaycanın verdiyi mesaj Türkiyəyə qarşı deyil. Əksinə, münasibətlərin uzunmüddətli sağlam qalması üçündür: qardaşlıq varsa, bərabərlik də olmalıdır”.
