Azərbaycanın xarici işlər naziri Ceyhun Bayramov sentyabrın 25-də Nyu-Yorkda BMT Baş Assambleyasının 81-ci sessiyasının ümumi müzakirələrində çıxış edib. Nazir Azərbaycan və Ermənistan arasında hazırda “de-fakto sülhə” nail olunduğunu bildirib, eyni zamanda sülh prosesinin tam yekunlaşdırılması üçün qalan maneələrin aradan qaldırılmasının vacibliyini vurğulayıb.
MSNews.az xəbər verir ki, Bayramov çıxışında beynəlxalq hüququn ardıcıl tətbiqinə, dövlətlərin suveren bərabərliyinə və daxili işlərə qarışmamaq prinsipinə əsaslanan daha effektiv çoxtərəfli sistemə ehtiyac olduğunu deyib. O, xüsusilə inkişaf etməkdə olan ölkələrin qlobal qərarvermədə daha ədalətli təmsilçiliyi üçün BMT Təhlükəsizlik Şurasında islahatların zəruri olduğunu bildirib.
Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərinə toxunan nazir bildirib ki, 2025-ci ilin Vaşinqton Sülh Sammitindən sonra normallaşma prosesi konkret iqtisadi nəticələr verməyə başlayıb. Onun sözlərinə görə, tranzit məhdudiyyətlərinin birtərəfli qaydada aradan qaldırılması və müəyyən istiqamətlərdə ikitərəfli ticarətin başlanması sülhün praktik faydalarını göstərir. Bayramov artıq paraflanmış ikitərəfli sazişin imzalanması üçün “qalan maneənin” aradan qaldırılmasının vacibliyini qeyd edib.
Nazir münaqişədən sonrakı bərpa prosesindən danışarkən hazırda işğaldan azad edilmiş ərazilərdə 90 mindən çox insanın yaşadığını, işlədiyini və təhsil aldığını bildirib. Mina təhlükəsinin isə qayıdış və yenidənqurma üçün ciddi maneə olaraq qaldığını qeyd edib. Rəsmi çıxışa əsasən, 2020-ci ildən bəri 400-dən çox insan mina hadisələrinin qurbanı olub, son 30 ildə ümumi göstərici isə 3 500 nəfəri ötüb. Azərbaycan humanitar minatəmizləməni 18-ci Milli Dayanıqlı İnkişaf Məqsədi elan edib.
Bayramov, həmçinin münaqişə nəticəsində itkin düşmüş 4 minə yaxın azərbaycanlının taleyinin və yerinin müəyyənləşdirilməsi üçün beynəlxalq dəstəyə çağırıb. O, bunun həm ailələrin hüquqları və məsuliyyət məsələsi, həm də münaqişədən sonrakı barışıq baxımından əhəmiyyətli olduğunu deyib.
Çıxışda Azərbaycanın Avropa ilə Asiya arasındakı nəqliyyat bağlantılarındakı roluna da geniş yer ayrılıb. Nazir bildirib ki, 2022-ci ildən Orta Dəhliz üzrə yükdaşımaların həcmi təxminən 90 faiz artıb. Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı və Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu bu marşrut üzrə təchizat zəncirlərinin inkişafında əsas layihələr kimi göstərilib.
Bayramov Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvan Muxtar Respublikası arasında maneəsiz multimodal əlaqənin yaradılması üçün “Beynəlxalq Sülh və Rifah naminə Tramp Marşrutu”nun — TRIPP-in inkişafını vacib adlandırıb. O, Xəzərdən keçəcək Transxəzər Rəqəmsal İpək Yolu fiber-optik layihəsinin də Azərbaycanın regional rəqəmsal mərkəz rolunu gücləndirəcəyini bildirib.
İqtisadi göstəricilərdən danışan XİN rəhbəri son iki onillikdən az müddətdə Azərbaycanın ÜDM-nin üç dəfə artdığını, yoxsulluq səviyyəsinin isə 49 faizdən təxminən 5 faizə endiyini deyib. Enerji sahəsində Azərbaycan hazırda 16 ölkəyə təbii qaz tədarük edir. İmzalanmış razılaşmalara əsasən, 2030-cu ilədək əlavə günəş və külək enerjisi gücünün təxminən 6 QVt-a çatdırılması, həmin tarixədək elektrik enerjisinin təxminən 40 faizinin bərpa olunan mənbələrdən istehsalı nəzərdə tutulur.
Nazir COP29-un nəticələri sırasında qlobal iqlim maliyyəsi hədəfinin üç dəfə artırılmasını, Paris Sazişinin 6-cı maddəsi üzrə karbon bazarı mexanizmlərinin tam işə salınmasını və İtki və Zərər Fondu ilə bağlı mexanizmlərin irəlilədilməsini qeyd edib. O, Azərbaycanın WUF13-ə ev sahibliyini, həmçinin Xəzər dənizinin səviyyəsinin azalması ilə bağlı artan ekoloji təhlükəni də gündəmə gətirib.
Bayramov Azərbaycanın ASAN və DOST dövlət xidməti modellərinin beynəlxalq səviyyədə paylaşılmasını da vurğulayıb. Onun sözlərinə görə, bu təcrübə 100-dən çox dövlətin həmmüəllif olduğu BMT İnsan Hüquqları Şurası qətnaməsində öz əksini tapıb. Nazir əlavə edib ki, Azərbaycan 2020-ci ildən bəri 140-dan çox ölkəyə təxminən 400 milyon dollar həcmində humanitar, iqtisadi və texniki yardım göstərib; bu proqramlarda Kiçik Ada İnkişaf Etməkdə Olan Dövlətlərə və Afrika ölkələrinə xüsusi diqqət ayrılıb.
