Gələcək 6G mobil şəbəkələri məlumat ötürməklə yanaşı, ətraf mühiti, obyektləri və insan hərəkətlərini radio siqnalları vasitəsilə aşkarlaya bilən sistemlərə çevrilə bilər.
MSNews.az xəbər verir ki, bu texnologiya “Integrated Sensing and Communication” — inteqrasiya olunmuş hissiyyat və rabitə sistemi adlanır. ISAC eyni radio siqnallarından həm internet və rabitə, həm də radar tipli müşahidə üçün istifadə etməyə imkan verir. Beynəlxalq Telekommunikasiya İttifaqı ISAC-ı 6G — IMT-2030 standartının əsas tətbiq ssenarilərindən biri kimi müəyyənləşdirib.
Texnologiyanın iş prinsipi radio dalğalarının insanlardan və əşyalardan əks olunmasının təhlilinə əsaslanır. Siqnalın amplitudası, tezliyi və fazasındakı dəyişikliklər vasitəsilə hərəkəti, məsafəni, istiqaməti, nəfəsalmanı və bəzi hallarda ürək döyüntüsünü müəyyən etmək mümkündür. 2025-ci ildə dərc olunan eksperimental araşdırmada ISAC sistemi vasitəsilə təmassız həyati əlamətlərin, o cümlədən nəfəsalma və ürək döyüntüsünün aşkarlanması nümayiş etdirilib.
Başqa bir araşdırmada 5,23 giqahers tezlikli 6G/Wi-Fi siqnallarından istifadə etməklə insanın tənəffüs xüsusiyyətlərinin uzaqdan təhlil oluna bildiyi göstərilib. Alimlər bu üsulla müxtəlif ağciyər xəstəliklərinin əlamətlərini təmassız şəkildə fərqləndirməyə çalışıblar.
6G infrastrukturu nəzəri olaraq telefon daşımayan şəxsləri də müəyyən edə bilər. Bunun üçün baza stansiyası ilə digər qəbuledicilər arasında yayılan siqnalların insan bədənindən əks olunması təhlil edilir. Belə sistemlər obyektin mövcudluğunu, hərəkətini və təxmini yerini onun üzərində ayrıca elektron cihaz olmadan aşkarlaya bilər. “Ericsson” və Finlandiyanın VTT tədqiqat mərkəzi 6G şəbəkələrinin gələcəkdə ətraf mühiti davamlı şəkildə izləyən genişmiqyaslı hissiyyat platformasına çevrilə biləcəyini bildirir.
Ancaq “6G divarların arxasını görəcək” ifadəsi müəyyən şərtlər daxilində doğrudur. Radio dalğalarının bəzi növləri taxta, gips və nazik divarlardan keçə bilər, lakin beton, metal konstruksiyalar, məsafə, tezlik diapazonu və siqnal maneələri nəticələrin keyfiyyətini ciddi şəkildə məhdudlaşdırır. Buna görə sistem adi kamera kimi divarın arxasında dəqiq görüntü yaratmır; daha çox hərəkət, nəfəsalma və obyektin təxmini mövqeyi barədə siqnal əsaslı məlumat verir. 6G ilə bağlı mövcud sistemlərin böyük hissəsi hələ laboratoriya və sınaq mərhələsindədir.
Baza stansiyalarının və smartfonların radar kimi istifadəsi ilə bağlı ilkin sınaqlar artıq 5G infrastrukturu üzərində də aparılır. “Vodafone” və “Tiami Networks” mobil şəbəkələr vasitəsilə telefona qoşulmamış insan və obyektlərin aşkarlanmasını sınaqdan keçirib. Təcrübələr göstərib ki, belə funksiyalar əlavə xüsusi radar qurğusu quraşdırılmadan proqram təminatı vasitəsilə mövcud şəbəkələrə inteqrasiya oluna bilər.
Texnologiyanın axtarış-xilasetmə, xəstəxanalarda təmassız monitorinq, ağıllı nəqliyyat, sənaye təhlükəsizliyi, yaşlı insanların vəziyyətinin izlənməsi və dağıntılar altında sağ qalanların aşkarlanması kimi faydalı tətbiqləri nəzərdə tutulur. 3GPP də həyati əlamətlərin simsiz izlənməsini 6G-nin perspektiv istiqamətlərindən biri kimi təqdim edir.
Bununla belə, 6G-nin avtomatik olaraq “istənilən məkanda hər kəsi tanıyan qlobal izləmə şəbəkəsinə” çevriləcəyi barədə iddia hələlik elmi fakt deyil. Belə imkanlar şəbəkənin quruluşundan, yerləşdirilən sensorlardan, siqnal keyfiyyətindən, proqram təminatından, hüquqi icazələrdən və məlumatların işlənməsi səviyyəsindən asılı olacaq.
Mütəxəssislər ISAC texnologiyasının məxfilik risklərinə diqqət çəkirlər. İnsanların xəbəri olmadan onların yeri, davranışı və biometrik xüsusiyyətləri barədə məlumatların toplanması sui-istifadə təhlükəsi yarada bilər. Buna görə 6G standartlarının hazırlanması zamanı məlumatların anonimləşdirilməsi, istifadəçi razılığı, giriş nəzarəti və müşahidə imkanlarının hüquqi məhdudlaşdırılması əsas məsələlərdən biri hesab olunur.
