Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski və ABŞ Prezidenti Donald Tramp bazar günü Floridada görüşərək Ukraynadakı müharibəyə son qoymağa yönəlmiş sülh planını müzakirə edəcəklər. Lakin tərəflər, xüsusilə ərazi məsələsi daxil olmaqla bir sıra əsas mövzularda ciddi fikir ayrılıqları ilə üz-üzədir. Bu fonda Rusiyanın hava hücumları Kiyev üzərində təzyiqi daha da artırır.
Şənbə günü Rusiya Ukraynanın paytaxtı Kiyev və ölkənin digər bölgələrinə yüzlərlə raket və pilotsuz uçuş aparatı ilə zərbələr endirib. Nəticədə paytaxtın bəzi hissələrində elektrik və istilik təchizatı kəsilib. Zelenski bu hücumları ABŞ-ın vasitəçiliyi ilə aparılan sülh təşəbbüslərinə Rusiyanın cavabı adlandırıb.
Zelenski jurnalistlərə bildirib ki, Trampın Floridadakı iqamətgahında keçiriləcək görüşdə Şərqi Ukraynada mübahisəli Donbas bölgəsinin taleyi, Zaporojye Atom Elektrik Stansiyasının gələcəyi və digər vacib mövzular müzakirə olunacaq. Ukrayna nümayəndə heyəti şənbə gecəsi Floridaya çatıb. Bu barədə Ukraynanın xarici işlər nazirinin müavini Serhiy Kıslıtsya “X” sosial şəbəkəsində məlumat verib.
Moskva Kiyevdən Donbas bölgəsinin tam şəkildə Rusiyaya verilməsini, o cümlədən hələ də Ukraynanın nəzarətində olan ərazilərdən geri çəkilməsini tələb edir. Rusiya rəsmiləri sülh planının digər bəndlərinə də etiraz edərək, Prezident Vladimir Putinin bazar günü keçiriləcək danışıqların nəticələrini qəbul edib-etməyəcəyinə dair şübhələr yaradıb.
Putin şənbə günü bildirib ki, Kiyev tezliklə sülhə razılaşmasa, Rusiya müharibəni davam etdirəcək. Son həftələrdə Rusiya cəbhə xəttində irəliləyiş əldə edərək bir neçə yaşayış məntəqəsinə nəzarəti ələ keçirdiyini iddia edib.
Zelenski cümə günü “Axios”-a verdiyi müsahibədə ABŞ-ın Ukrayna qüvvələrinin Donbasdan tam çıxarılmasını nəzərdə tutan təklifini yumşaltmağa çalışdığını deyib. Əgər bu mümkün olmasa, o, həftələrlə aparılan danışıqların nəticəsi olan 20 maddəlik sülh planının referendum yolu ilə xalqın səsverməsinə çıxarılmasını təklif edib.
ABŞ rəsmiləri Zelenskinin referenduma razı olmasını mühüm addım kimi qiymətləndirir və bunu onun ərazi güzəştlərini tam istisna etmədiyinin göstəricisi sayırlar. Bununla belə, Zelenski qeyd edib ki, belə bir səsvermənin keçirilməsi üçün Rusiya ən azı 60 günlük atəşkəsə razı olmalıdır.
Kiyev və Vaşinqton bir çox məsələlərdə razılığa gəlsə də, Rusiyaya hər hansı ərazinin verilib-verilməyəcəyi hələ də açıq qalır. Zelenskinin sözlərinə görə, 20 maddəlik planın təxminən 90 faizi hazırdır.
Rusiya bütün Donbas üzərində nəzarət tələb etdiyi halda, Ukrayna cəbhə xəttinin mövcud vəziyyətdə “dondurulmasını” istəyir. ABŞ kompromis variant kimi Ukraynanın bölgədən çıxacağı təqdirdə azad iqtisadi zona yaradılmasını təklif edib, lakin bunun praktik mexanizmləri hələ aydın deyil.
ABŞ həmçinin Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinin (BAEA) vasitəçiliyi ilə əldə olunmuş lokal atəşkəsdən sonra təmir işləri aparılan Zaporojye Atom Elektrik Stansiyası üzərində birgə nəzarət variantını da gündəmə gətirib.
Zelenski və Avropa müttəfiqləri narahatdırlar ki, Tramp Ukraynanın maraqları hesabına güzəştə gedə və müharibədən çıxmış ölkənin bərpası yükünü Avropanın üzərinə qoya bilər. 2025-ci ildə Rusiya qüvvələrinin gündəlik 12–17 kvadrat kilometr Ukrayna ərazisini ələ keçirdiyi bildirilir.
Hazırda Rusiya Krımı tam nəzarətdə saxlayır və Ukraynanın təxminən 12 faiz ərazisinə, o cümlədən Donbasın 90 faizinə, Zaporojye və Xerson vilayətlərinin böyük hissəsinə nəzarət edir.
Avropa Komissiyasının sədri Ursula fon der Lyayen bildirib ki, Avropa liderlərinin ortaq məqsədi Ukraynanın suverenliyi və ərazi bütövlüyünü qoruyan “ədalətli və davamlı sülh”dür. Zelenski isə Tramp ilə görüşdən sonra Avropa liderləri ilə məsləhətləşmələr aparacağını deyib.
