BMT Baş Assambleyası ABŞ, Rusiya və İsrailin etirazlarına baxmayaraq, Volker Türkün təşkilatın İnsan Hüquqları üzrə Ali Komissarı vəzifəsində ikinci dördillik müddətə qalmasını təsdiqləyib.
MSNews.az xəbər verir ki, iyulun 24-də keçirilən səsvermədə 144 dövlət yenidən təyinatın lehinə, 10 ölkə əleyhinə səs verib, 13 dövlət isə bitərəf qalıb. Türkün yeni səlahiyyət müddəti 12 oktyabr 2026-cı ildə başlayacaq və 11 oktyabr 2030-cu ildə başa çatacaq. Bu nəticələr BMT Baş Assambleyasının rəsmi iclas protokolunda da əksini tapıb.
BMT-nin Baş katibi Antoniu Quterreş avstriyalı hüquqşünas Volker Türkün daha dörd il vəzifədə qalmasını təklif etmişdi. Baş Assambleyanın qərarı ilə Türk 1993-cü ildə təsis edilən bu vəzifədə iki tam dördillik müddət çalışmağa hazırlaşan ilk şəxs olacaq. “Reuters” bildirir ki, əvvəlki ali komissarlardan yalnız biri yenidən təyin edilsə də, onun ikinci səlahiyyət müddəti dörd ildən qısa olub.
Səsvermədən əvvəl ABŞ müzakirələrin növbəti həftəyədək təxirə salınmasını istəyib. Vaşinqtonun təklifi qəbul edilməyib. Rusiya isə Türkün səlahiyyətlərinin yalnız 31 dekabr 2026-cı ilədək uzadılmasını təklif edib. Moskvanın layihəsi 19 ölkənin dəstəyini alsa da, 71 dövlət tərəfindən rədd edilib və qəbul olunmayıb.
ABŞ-ın BMT məsələləri üzrə nümayəndəsi Ceff Bartos prosesin tələsik və kifayət qədər müzakirə aparılmadan həyata keçirildiyini iddia edib. O, Türkün yenidən təyin olunmasının Baş Assambleyanın “funksional olmadığını” göstərdiyini söyləyib.
Bartos bildirib ki, Vaşinqton BMT ilə əməkdaşlığını, təşkilatdakı iştirakını və maliyyələşdirməni dərhal yenidən nəzərdən keçirəcək. ABŞ nümayəndəsi Türkü Vaşinqtonun miqrasiya və sərhəd siyasətini tənqid etdiyi halda avtoritar dövlətlərə qarşı kifayət qədər sərt mövqe tutmamaqda ittiham edib. “Associated Press” yazır ki, ABŞ tərəfi təyinat məsələsinin son anda gündəliyə salındığını bildirib.
Vaşinqtonun maliyyələşdirməni yenidən nəzərdən keçirmək xəbərdarlığı BMT-nin ciddi maliyyə çətinlikləri yaşadığı dövrə təsadüf edir. BMT-nin hesablamalarına görə, ABŞ təşkilatın əsas büdcəsi və sülhməramlı əməliyyatlar üzrə ümumilikdə təxminən 4 milyard dollar borcludur. ABŞ administrasiyası isə borcun hesablanması ilə bağlı bəzi rəqəmlərlə razılaşmadığını bildirib.
Rusiya da Türkün ikinci müddətə təsdiqlənməsinə qarşı çıxıb. Rusiyanın BMT-dəki daimi nümayəndəsinin müavini Dmitri Çumakov onu siyasi qərəzlilikdə, Moskva ilə bağlı əsassız ittihamlar irəli sürməkdə və insan hüquqları adı altında Qərbin geosiyasi maraqlarını təşviq etməkdə günahlandırıb. Çumakov, həmçinin Quterreşin qərarının BMT üzvləri arasında yeni fikir ayrılığı yaratdığını deyib.
İsrail Xarici İşlər Nazirliyi də Quterreşin təklifini “mənəvi uğursuzluq” adlandırıb. İsrail tərəfi Türkün Qəzza müharibəsi ilə bağlı açıqlamalarının qərəzli olduğunu iddia edərək, növbəti ali komissarın seçilməsinin Quterreşin varisinə həvalə edilməli olduğunu bildirib. Türk İsrailin Qəzzadakı hərbi əməliyyatlarını dəfələrlə sərt tənqid edib, İsrail isə bu ittihamları rədd edib.
Avropa İttifaqı, Afrika dövlətləri, Çin və Latın Amerikası ölkələrinin böyük hissəsi Türkün yenidən təyin olunmasını dəstəkləyib. Avropa İttifaqı adından səsləndirilən bəyanatda onun vəzifələrini obyektiv, səmərəli və vicdanla yerinə yetirdiyi bildirilib. BMT rəsmiləri də təyinat prosedurunun 1993-cü ildə qəbul edilmiş müvafiq qətnaməyə və Baş katibin səlahiyyətlərinə uyğun aparıldığını vurğulayıblar.
Bununla yanaşı, Türkün fəaliyyətinə insan hüquqları təşkilatlarının nümayəndələri tərəfindən də fərqli istiqamətlərdən tənqidlər yönəldilib. İsrail yönümlü UN Watch təşkilatı onun İsraili digər ölkələrlə müqayisədə qeyri-mütənasib şəkildə çox tənqid etdiyini iddia edib. Təşkilatın hesablamasına görə, Türk İsraillə bağlı 58 tənqidi açıqlama yayıb. Bu rəqəmlər UN Watch-un öz araşdırmasına əsaslanır və müstəqil rəsmi statistika hesab edilmir.
“Human Rights Watch” təşkilatının keçmiş icraçı direktoru Ken Rot isə Türkü Çinin Sincan bölgəsində uyğurlara qarşı siyasətinə kifayət qədər sərt reaksiya verməməkdə tənqid edib. Türkün sələfi Mişel Baçeletin dövründə hazırlanmış BMT hesabatında Sincanda uyğurlar və digər əsasən müsəlman azlıqlara qarşı pozuntuların insanlıq əleyhinə cinayət təşkil edə biləcəyi bildirilmişdi. Çin bu ittihamları rədd edir.
Volker Türk qərardan sonra ona fəaliyyətini davam etdirmək imkanı verildiyinə görə minnətdarlığını ifadə edib. O, insan hüquqlarını “bugünkü təlatüm və məğlubiyyət ovqatına qarşı antidot” adlandıraraq ikinci müddətdə də bu prinsiplərin müdafiəsini davam etdirəcəyini bildirib.
