Ukrayna Avropa ölkələri ilə birgə yaradılan “Freyja” ballistik raketlərə qarşı müdafiə sisteminin ilkin işlək prototipini 2027-ci ilin birinci yarısınadək hazırlamağı qarşıya məqsəd qoyub.
MSNews.az xəbər verir ki, Ukrayna Milli Təhlükəsizlik və Müdafiə Şurası katibinin müavini David Aloyan “Reuters”ə bildirib ki, layihənin tədqiqat və təkmilləşdirmə xərclərini hesablayacaq beynəlxalq rəhbər komitənin ilk iclası yaxın zamanda keçiriləcək.
“Çox sıx qrafik üzrə işlədiyimiz üçün qarşımıza iddialı məqsəd qoymuşuq: gələn ilin birinci yarısınadək minimum işlək məhsul hazır olmalıdır. Bu, ilk praktiki nəticələri göstərə biləcək prototip olacaq”, – Aloyan deyib.
Burada söhbət tam hazır və geniş miqyasda yerləşdirilmiş raketdən müdafiə şəbəkəsindən deyil, sistemin əsas imkanlarını nümayiş etdirəcək ilkin prototipdən gedir. Buna görə 2027-ci ilin birinci yarısı layihənin zəmanətli tamamlanma tarixi deyil, Ukraynanın və tərəfdaşlarının müəyyən etdiyi iddialı hədəfdir.
“Freyja” təşəbbüsü iyulun 13-də Parisdə keçirilmiş toplantıda rəsmən təqdim olunub. Koalisiyanın təsisçiləri Danimarka, Fransa, Almaniya, İtaliya, Niderland, Norveç, İspaniya, İsveç, Ukrayna və Böyük Britaniyadır. Tədbirdə dövlət və hökumət başçıları ilə yanaşı, təxminən 12 müdafiə şirkətinin nümayəndələri iştirak ediblər. Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski sistemi növbəti 12 ay ərzində fəaliyyətdə görməyə ümid etdiyini bildirib.
Layihənin əsas məqsədi Rusiyanın yüksək sürətli ballistik raketlərini vura biləcək, ABŞ istehsalı “Patriot” sistemlərindən daha ucuz və böyük ölçüdə Avropada istehsal olunan alternativ yaratmaqdır. Lakin “Freyja”nın nəzərdə tutulan qiymət üstünlüyü hələ sübut edilməyib: layihənin tədqiqat, sınaq və istehsal xərclərinin hesablanmasına yeni başlanır.
Ukraynanın mövcud hava hücumundan müdafiəsi Rusiya ballistik raketlərinə qarşı əsasən “Patriot” sistemlərindən asılıdır. “Reuters” qeyd edir ki, “Patriot” Ukraynanın arsenalında bu tip raketləri etibarlı şəkildə vurmaq imkanını göstərmiş əsas sistemdir. Tədarükün siyasi qeyri-müəyyənlik, məhdud ehtiyatlar və uzun istehsal dövründən təsirlənməsi isə Kiyevin alternativ axtarışını sürətləndirib.
Fransa və İtaliyanın birgə hazırladığı “SAMP/T”, eləcə də Almaniyanın “IRIS-T” sistemləri Ukraynadakı döyüş şəraitində ballistik raketləri davamlı və etibarlı şəkildə vurmaq qabiliyyətini hələ nümayiş etdirməyib. Bu, həmin sistemlərin ümumilikdə təsirsiz olması demək deyil: onlar müxtəlif aerodinamik hədəflərə, o cümlədən təyyarə, qanadlı raket və pilotsuz uçuş aparatlarına qarşı istifadə olunur.
Planlaşdırılan əmək bölgüsünə əsasən, Ukrayna “Freyja” üçün buraxılış qurğusu və raket əleyhinə raket təqdim edəcək. Avropalı tərəfdaşlardan isə radarlar, sensorlar, hədəfə tuşlama vasitələri, məlumat ötürmə infrastrukturu və komanda-idarəetmə texnologiyaları gözlənilir.
“Flamingo” qanadlı raketinin istehsalçısı olan Ukraynanın “Fire Point” şirkəti layihənin əsas sənaye podratçısı və ümumi sistem inteqratoru kimi nəzərdə tutulur. Şirkət FP-7 raketlərini, buraxılış və idarəetmə vasitələrini hazırlamalıdır. Almaniyanın “Hensoldt” şirkəti isə radarların istehsalı, sınağı və sistemə inteqrasiyasına cavabdeh olacaq. Tərəflər bu barədə iyunun 16-da Parisdə keçirilən “Eurosatory” sərgisində memorandum imzalayıblar.
“Hensoldt” layihədə TRML-4D radarından istifadə olunacağını açıqlayıb. Şirkətin məlumatına görə, aktiv elektron skan texnologiyasına malik radar müxtəlif növ təxminən 1500 hava hədəfini aşkarlamaq və izləmək imkanına malikdir. Bununla belə, radarın FP-7 raketi və digər komponentlərlə bir sistem daxilində ballistik hədəflərə qarşı effektivliyi hələ sınaqlarla sübuta yetirilməlidir.
“Eurosam”, “Leonardo”, “Thales” və “Saab” şirkətləri də təşəbbüsə qoşulan istehsalçılar arasında göstərilir. Sistemin açıq arxitekturaya malik olması planlaşdırılır. Bu yanaşma iştirakçı dövlətlərə Danimarkanın “Weibel” və ya İsveçin “Saab” radarları kimi müxtəlif istehsalçıların avadanlıqlarını ümumi şəbəkəyə inteqrasiya etməyə imkan verməlidir.
Layihənin maliyyələşdirilməsi üçün ayrıca fondun və ya xüsusi qurumun yaradılması da müzakirə olunur. Aloyanın sözlərinə görə, hökumətlərlə yanaşı şirkətlərin də prosesə birbaşa cəlb olunması bürokratik gecikmələri azaltmağa kömək edə bilər.
Beləliklə, “Freyja” artıq on ölkənin qoşulduğu rəsmi Avropa–Ukrayna layihəsidir, lakin sistem hələ hazırlanma və komponentlərin inteqrasiyası mərhələsindədir. 2027-ci ilin ilk yarısına nəzərdə tutulan nəticə tam döyüş hazırlıqlı şəbəkə deyil, ilkin əməliyyat imkanlarını göstərən prototipdir.
