Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski ölkəsinin 2026-cı ilin sonunadək müdafiə xərclərini qarşılamaq üçün əlavə 27 milyard dollara ehtiyacı olduğunu bildirib. Gözlənilməz maliyyə tələbi bir sıra Avropa rəsmilərində suallar yaradıb və Brüssel hazırda büdcə boşluğunun necə formalaşdığını dəqiqləşdirməyə çalışır.
MSNews.az xəbər verir ki, “The New York Times” avqustun 24-də Kiyevdə keçirilən görüş zamanı Zelenskinin Avropa və Böyük Britaniya nümayəndələrinə Ukrayna Müdafiə Nazirliyinin ilin sonuna nəzərdə tutulan vəsaitlərin bir hissəsini əvvəlcədən xərclədiyini və nəticədə ümumi çatışmazlığın 27 milyard dollara çatdığını bildirdiyini yazıb.
Nəşrin danışdığı dörd avropalı diplomatın sözlərinə görə, müttəfiqlər belə böyük əlavə maliyyə boşluğunu gözləmirdilər. İki Avropa rəsmisi isə qapalı müzakirələrdə vəsaitlərin nə dərəcədə səmərəli istifadə olunduğu və ehtiyacların olduğundan artıq göstərilib-göstərilmədiyi barədə suallar qaldırıldığını bildirib. Bununla belə, bunlar anonim mənbələrin qiymətləndirməsidir və Aİ-nin rəsmi mövqeyi kimi təqdim edilə bilməz.
Zelenskinin sözlərinə görə, tələb olunan vəsait silah alışları, hərbçilərin maaşları və döyüşlərdə həlak olan hərbçilərin ailələrinə ödənişlər də daxil olmaqla müdafiə xərclərini əhatə edir. Ukrayna parlamentinin Büdcə Komitəsinin rəhbəri Roksolana Pidlasa isə 2026-cı ilin ilk səkkiz ayında hərbi xərclərin ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 17 faizdən çox artdığını bildirib.
Ukraynanın maliyyə yükünün artmasına Rusiyanın davam edən hücumları da təsir edir. “The New York Times” Rusiyanın limanlara zərbələrinin Ukraynanın gəlirlərinə ziyan vurduğunu, Kiyevin isə ballistik raketlərə qarşı istifadə olunan ABŞ istehsalı interceptor raketlərinin ciddi çatışmazlığı ilə üzləşdiyini qeyd edir.
Kiyev artıq əlavə maliyyənin əldə olunması üçün bir neçə variant təklif edib. Bunlardan biri Aİ-nin Ukrayna üçün təsdiqlədiyi 90 milyard avroluq kreditin 2027-ci ilə nəzərdə tutulan hissəsinin bir qismini 2026-cı ilə çəkməkdir. Avropa Komissiyasının məlumatına görə, kredit 2026 və 2027-ci illəri əhatə edir və təxminən 60 milyard avrosu müdafiə alışlarına, 30 milyard avrosu isə büdcə dəstəyinə ayrılıb. 2026-cı il üçün ilkin olaraq 45 milyard avronun səfərbər edilməsi nəzərdə tutulub.
Lakin gələn ilin vəsaitlərinin indidən istifadə edilməsi yeni problem yarada bilər: bu halda 2027-ci ildə Ukraynaya ayrılacaq maliyyə azalacaq. “The New York Times”a danışan Avropa rəsmiləri bu variantın sürətli həll yollarından biri olduğunu bildirsələr də, hələ yekun qərar verilməyib.
Avropa Komissiyası da 27 milyard dollarlıq tələbə avtomatik razılıq verməyib. Sentyabrın 7-də keçirilən brifinqdə Komissiyanın sözçüsü bildirib ki, ilk mərhələdə Ukraynanın büdcə və maliyyə vəziyyətinin aydın mənzərəsini əldə etmək lazımdır. Bundan sonra boşluğun necə bağlanacağı müzakirə edilə bilər. Məsələ üzrə Ukrayna, Avropa Komissiyası və Beynəlxalq Valyuta Fondu arasında əlavə texniki danışıqlar nəzərdə tutulur.
İkinci variant Rusiyanın dondurulmuş suveren aktivlərindən daha geniş istifadə edilməsidir. Avropada təxminən 210 milyard avro həcmində Rusiya aktivləri dondurulub və onların böyük hissəsi Belçikadakı “Euroclear” depozitarında saxlanılır. Ukrayna və bəzi Aİ ölkələri bu vəsaitlərdən Kiyevin maliyyələşdirilməsi üçün istifadə imkanlarının genişləndirilməsini istəyirlər.
Lakin Belçika mümkün hüquqi və maliyyə risklərinə görə ehtiyatlı mövqe tutur və Aİ ölkələrindən risklərin kollektiv şəkildə bölüşdürülməsi üçün təminatlar istəyir. Sentyabrın 11-də “Reuters” Portuqaliyanın da dondurulmuş Rusiya aktivlərindən istifadəyə prinsipial dəstək verdiyini, eyni zamanda Belçikanın narahatlıqlarını əsaslı hesab etdiyini yazıb.
Ukrayna Prezidentinin rəsmi saytında da 27 milyard dollarlıq müdafiə maliyyəsi çatışmazlığının bağlanması üçün danışıqların davam etdiyi təsdiqlənir. Kiyev Aİ kreditinin növbəti hissəsinin qabağa çəkilməsi, dondurulmuş Rusiya aktivlərinin Ukrayna müdafiəsinə yönəldilməsi və yeni tərəfdaşlardan əlavə yardım paketlərinin əldə olunması üzərində işləyir.
