Suriya hökuməti keçmiş prezident Bəşər Əsəd dövründə gizlədilmiş kütləvi məzarlıq yerini qorumaq üçün hərbçilər göndərib və məzarlıqla bağlı cinayət işi açıb. Bu addım, “Reuters”-in illərlə davam edən araşdırmasında ortaya çıxarılan sirləri üzə çıxardıqdan sonra həyata keçirilib.
Məzarlıq Dəməşq yaxınlığındakı Dumeyr səhrasında yerləşir və Əsəd dövründə hərbi silah anbarı kimi istifadə olunub. 2018-ci ildə anbar personalı boşaldılaraq minlərlə qurbanın cəsədləri Qutayfə bölgəsindəki məzarlıqdan daşınmış və Dumeyr səhrasındakı boş hərbi bazada yenidən basdırılmışdır. Bu əməliyyat Əsədin yaxın dairəsi tərəfindən “Operation Move Earth” adı altında həyata keçirilib.
Yeni hökumət məzarlığı qorumaq məqsədilə Dumeyrdəki hərbi bazanı yenidən aktivləşdirib. Hazırda əraziyə daxil olmaq üçün Müdafiə Nazirliyindən icazə tələb olunur. “Reuters”-in araşdırmasına görə, ərazidə yeni avtomobil hərəkəti müşahidə olunur və hərbi personalın fəaliyyəti gücləndirilib.
Polis artıq məzarlıq yerində araşdırma aparıb, şahidləri dindirib və sənədləşdirmə işlərini həyata keçirib. Şahidlərdən biri olan Əhməd Qəzəl, əməliyyat zamanı cəsədləri daşıyan yük maşınlarını təmir etdiyini bildirib və gördüyü proseslər barədə polisə ətraflı məlumat verib.
Suriya Milli Naməlum Şəxslər Komissiyası, 2027-ci ildə ölkədəki bütün Əsəd dövrü kütləvi məzarlıqlarının qazılması və beynəlxalq standartlara uyğun tədqiqatların aparılması üçün hazırlıq işləri görür.
Polis hesabatını Adra rayon prokurorluğuna təqdim edib. Prokuror Zaman əl-Əbdulla bildirib ki, əməliyyatda iştirak etmiş Əsəd dövrü şübhəliləri həm ölkə daxilində, həm də xaricdə müəyyən edilərək araşdırılır.
“Reuters”-in araşdırmasına görə, Dumeyr səhrasına cəsədlərin daşınması əməliyyatı 2019–2021-ci illərdə, həftədə dörd gecə, 6–8 yük maşını ilə həyata keçirilib. Cəsədlər Qutayfə məzarlığından Dumeyr hərbi bazasına daşınıb. Bu zaman sürücülərin kabinadan çıxması qadağan olunub, mexanik və ekskavator operatorları isə sirləri açıqlamağa görə ölüm təhlükəsi ilə üzləşiblər. Əməliyyat yalnız şifahi göstərişlərlə idarə olunub və onu Əsədin “təmizləmə ustası” kimi tanınan bir polkovnik həyata keçirib.
Qutayfə məzarlığı Dəməşq yaxınlığında yerləşir və həbsxanada, istintaqda və ya döyüşdə ölmüş şəxslərin cəsədləri ilə dolu idi. Bu məzarlığın mövcudluğu insan haqları fəalları tərəfindən üzə çıxarılmışdı və uzun müddət Suriya müharibəsi dövrünün ən böyük kütləvi məzarlıqlarından biri sayılmışdı.
“Reuters”-in araşdırması göstərir ki, Əsəd hökuməti Qutayfə məzarlığını gizli şəkildə qazaraq minlərlə cəsədi Dumeyr səhrasındakı hərbi bazaya daşıyıb. Burada ən azı 34 uzunluğu 2 km-ə çatan xəttlər qazılıb. Şahidlərin verdiyi məlumatlara görə, Dumeyr məzarlığında on minlərlə insan basdırıla bilər.
Əməliyyatın məqsədi cəsədləri Qutayfə məzarlığından çıxarıb uzaq bir yerə daşımaq və beynəlxalq nəzarətdən gizlətmək olub. “Reuters” şahidlərlə, peyk görüntüləri və dron çəkilişləri ilə cəsədlərin daşınmasını təsdiqləyib. Dumeyrdəki torpaq Qutayfə torpağı ilə qarışdırıldığı üçün rəng fərqləri müşahidə olunub.
Cəsədlər daşınan zaman bir çoxu çürümüş halda olub, bəziləri isə təzə cəsədlərdən ibarət imiş. Mexanik Əhməd Qəzəl bildirir ki, hər kəs bədənlərin haradan gəldiyini soruşsa, ölümü gözləməliydi. Onun sözlərinə görə, bu sirlə yaşamaq “ölüm və qorxu” ilə müşayiət olunub.
Əsədin devrilməsindən sonra, bu kütləvi məzarlıqların mövcudluğu və onların qorunması prioritet məsələyə çevrilib. Komissiya və yeni hökumət məzarlığın təhlükəsizliyini təmin etməyə çalışır və gələcəkdə DNA analizi ilə qurbanların müəyyən edilməsini planlaşdırır.
