Henrik Lenkeit illərlə nənəsini mehriban təbiətli qadın kimi tanıyırdı. Onun uşaqlığı şokoladlarla, təbəssümlərlə, xoş xatirələrlə dolu idi. Lakin 30 il sonra o, həyatını sarsıdan bir həqiqəti öyrəndi: sevimli nənəsi nasist lider Haynrix Himmlerin sevgilisi imiş.
Cənubi Almaniyada böyüyən Henrik uşaqlıqda tez-tez valideynləri ilə birlikdə nənəsini ziyarət edirdi. “O, isti və mehriban qadın idi. Mənə şokoladlar verirdi,” – deyə o xatırlayır. Lakin 1994-cü ildə nənəsi vəfat etdikdə, gənc Henrik yas mərasimində qəribə bir soyuqluq hiss etmişdi: “Sadəcə düşünürdüm, niyə heç kim həqiqətən kədərlənmir?”
Aradan illər keçdi. 2024-cü ilin avqustunda, artıq 49 yaşlı ailə terapevti kimi İspaniyada yaşayan Henrik təsadüfən “Kim idi Himmler?” adlı sənədli filmi izləyir. Hitler rejiminin ən qəddar simalarından birinə — Gestaponun rəhbəri, “Yekun Həll”in memarı Heinrich Himmlerə — marağı artır və internetdə onun haqqında məlumat axtarmağa başlayır. Nəticədə qarşısına çıxan şəkil onu donmuş kimi yerində saxlayır: oradakı qadının simasında öz nənəsini tanıyır.
Qorxunc kəşf
Henrikin nənəsi — Hedviq Potthast — Himmlerin şəxsi katibəsi olmuş, 1938-ci ildən etibarən onunla gizli münasibət yaşamış və iki övlad dünyaya gətirmişdi. Henrikin anası Nanette-Dorothea 1944-cü ildə, məhz bu əlaqədən doğulmuşdu. Yəni o, Himmlerin nəvəsi idi.
“Dəhşətdən mədəm boşaldı,” – deyə Lenkeit xatırlayır. “Həyat yoldaşıma dedim: ‘Mən doğrudanmı o Himmlerin nəvəsiyəm?’ O da baxdı və dedi: ‘Bəli, elədir.’”
Qaranlıq keçmişin izləri
Hedviq Potthastın adı tarix kitablarında gizli deyil – hətta onun haqqında “Wikipedia”da ayrıca səhifə də var. Himmler onun üçün ayrıca ev almış, cəbhədən və hətta Auschwitz düşərgəsindən ona yüzlərlə məktub yazmışdı: “Auschwitz-ə gedirəm. Öpürəm, sənin Heini.”
Henrik sonradan öyrənir ki, anasının doğuşunda iştirak edən həkim Karl Gebhardt qadın məhbuslar üzərində amansız tibbi sınaqlar aparan nasist idi. “Bu faktları oxuyanda içimdə hər şey dağıldı,” – deyir o. “Himmler özünü ‘xalqı üçün vəzifə borcunu yerinə yetirən vicdanlı insan’ kimi təqdim edirmiş. Bu cümləni eşidəndə ruhum sarsıldı.”
Ailədəki susqunluq
Bu kəşf Henrikin ailəsini də parçalayır. Anası 2019-cu ildə vəfat etmiş, bu sirri övladından gizləmişdi. Əmisi Helge hələ sağ olsa da, onunla danışmaqdan imtina edib. “Onlar bu haqda danışmaq istəmirlər,” – deyir Henrik. “Amma mənim üçün susmaq artıq mümkün deyil.”
Henrik ailəsindəki ikiüzlülüyü indi daha yaxşı başa düşür: “Atam həmişə deyirdi, ‘dürüst ol, heç nəyi gizlətmə’. Amma indi görürəm ki, onlar da məni aldatmışdılar. İnsanlar çox vaxt özlərində olmayan dürüstlüyü başqalarından tələb edir.”
Günah və bağışlanma
Himmler 1945-ci ildə ələ keçməmək üçün siyanid içərək intihar edib. Potthast isə müharibədən sonra cəzalandırılmayıb. Bəzi tarixçilər onun ABŞ kəşfiyyatı ilə razılaşma əldə etdiyini iddia edirlər, amma Henrik bu barədə şayiələrə inanmır.
Buna baxmayaraq, o, nənəsini tam günahsız hesab etmir: “O, hər şeyi bilirdi. Auschwitz-in, qaz kameralarının varlığından xəbərdar idi. Bunu bilib susmaq da artıq cinayətdir.”
Pastor kimi fəaliyyət göstərən Lenkeit üçün bu mənəvi zərbə çox ağır olub. “Bəzən yaşamağa haqqım olub-olmadığını düşünürdüm. Amma inancım məni saxladı. Biz kimdən doğulacağımızı seçmirik. Bu, Tanrının işidir.”
“Biz Himmlerlərik, amma Himmler deyilik”
Henrikin əsas məqsədi indi bir şeydir: susqunluq divarını sındırmaq. O, alman ailələrini öz keçmişləri ilə üzləşməyə çağırır.
“Almaniya olaraq biz tariximizlə hesablaşmağa çalışdıq, lakin fərdi səviyyədə çox ailə hələ də həqiqəti gizlədir. Biz hamımız düşünürük ki, o dövrdə yaşasaydıq, yəhudiləri gizlədərdik. Amma insan təbiəti daha mürəkkəbdir. Həyatda qalmaq üçün bəzən insanlar böyük şərə imza atır.”
Lenkeit bu gün Avropada sağçı radikalizmin artmasını da keçmişin susqunluğuna bağlayır: “Əgər vaxtında bu mövzular barədə açıq danışsaydıq, bu gün AfD kimi partiyalar bu qədər güclənməzdi. Nasizm də, ifrat sağçılıq da eyni prinsiplə işləyir — günahı başqalarına yükləmək.”
Bağışlamağın zərurəti
Hazırda Lenkeit öz həyat hekayəsini kitab şəklində yazır. O, keçmişini inkar etmir, amma onun əsirinə də çevrilmək istəmir: “Mən bağışlamağa məcburam. Pastorluğuma görə deyil, insan olduğuma görə. Mən qanımı lənətləyə bilmərəm. Bu, həm ürəyə, həm vicdana zərbədir. Amma azad olmaq istəyirsənsə, bağışlamalısan.”
Mənbə: The Telegraph
