İsrail cümə günü özünü müstəqil elan etmiş Somaliland Respublikasını rəsmi şəkildə müstəqil və suveren dövlət kimi tanıyan ilk ölkə olub. Bu qərar regionda mövcud geosiyasi balansı dəyişdirə və Somalinin buna qarşı uzunmüddətli mövqeyini ciddi sınağa çəkə bilər.
İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahu bildirib ki, ölkəsi Somaliland ilə kənd təsərrüfatı, səhiyyə, texnologiya və iqtisadiyyat sahələrində dərhal əməkdaşlığa başlamağı planlaşdırır. O, yaydığı bəyanatda Somaliland prezidenti Əbdürrəhman Məhəmməd Abdullahini təbrik edib, onun liderliyini yüksək qiymətləndirib və İsrailə rəsmi səfərə dəvət edib.
Netanyahu qeyd edib ki, bu addım ABŞ prezidenti Donald Trampın təşəbbüsü ilə imzalanmış İbrahim Razılaşmalarının ruhuna uyğundur. 2020-ci ildə əldə olunan bu razılaşmalar İsrailin Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri və Bəhreynlə diplomatik münasibətləri normallaşdırmasını nəzərdə tuturdu və sonradan digər ölkələr də bu prosesə qoşulub.
İsrailin açıqlamasına görə, qarşılıqlı tanınmanı nəzərdə tutan birgə bəyannaməni İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahu, xarici işlər naziri Gideon Saar və Somaliland prezidenti Əbdürrəhman Məhəmməd Abdullahi imzalayıblar. Somaliland prezidenti isə öz növbəsində bildirib ki, ölkəsi İbrahim Razılaşmalarına qoşulacaq və bu addımı regional və qlobal sülhə doğru mühüm mərhələ kimi qiymətləndirib. O, Somalilandın Yaxın Şərq və Afrika üzrə sabitliyin möhkəmləndirilməsi, qarşılıqlı rifahın artırılması və yeni tərəfdaşlıqların qurulmasına sadiq olduğunu vurğulayıb.
Bununla belə, Somalinin federal hökuməti İsrailin bu qərarını “qanunsuz addım” və ölkənin suverenliyinə qarşı “qəsdən hücum” kimi qiymətləndirərək kəskin şəkildə pisləyib. Somalinin baş nazirinin ofisindən yayılan bəyanatda Somalilandın tanınmasının qəti şəkildə rədd edildiyi bildirilib və beynəlxalq hüquqa uyğun olaraq ölkənin ərazi bütövlüyünü və beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədlərini qorumaq üçün bütün diplomatik, siyasi və hüquqi tədbirlərin görüləcəyi qeyd olunub.
İsrailin qərarı region ölkələrinin də sərt reaksiyasına səbəb olub. Misirin xarici işlər naziri Bədr Abdelatti Somalinin, Türkiyənin və Cibutinin xarici işlər nazirləri ilə telefon danışıqları apararaq Afrika Buynuzunda yaranmış təhlükəli vəziyyəti müzakirə edib. Danışıqlarda İsrailin Somalilandı tanıması pislənilib, Somalinin ərazi bütövlüyünə və suverenliyinə tam dəstək ifadə olunub və separatçı bölgələrin tanınmasının beynəlxalq sülh və təhlükəsizliyə təhdid yaratdığı bildirilib.
Afrika İttifaqı da Somalilandın tanınmasını rədd edərək Somalinin birlik və ərazi bütövlüyünə sarsılmaz sadiqliyini bir daha bəyan edib. Təşkilatın açıqlamasında bu cür addımların qitə üzrə sülh və sabitliyi təhlükə altına ata biləcəyi vurğulanıb.
Somaliland 1991-ci ildə Somalidə vətəndaş müharibəsi başladıqdan sonra faktiki muxtariyyət əldə edib və nisbətən sabitliyi qoruyub saxlayıb. Buna baxmayaraq, indiyədək heç bir dövlət tərəfindən rəsmi olaraq tanınmayıb. İllər ərzində Somali hökuməti beynəlxalq ictimaiyyəti Somalilandın tanınmasına qarşı səfərbər etməyə çalışıb. Keçmiş Britaniya protektoratı olan Somaliland isə İsrailin bu addımının digər ölkələri də analoji qərar qəbul etməyə təşviq edəcəyinə və beynəlxalq bazarlara çıxış imkanlarını genişləndirəcəyinə ümid edir.
Qeyd edək ki, mart ayında Somali və Somaliland ABŞ və ya İsrail tərəfindən Qəzzadan fələstinlilərin köçürülməsi ilə bağlı hər hansı təklif aldıqları barədə iddiaları təkzib etmiş, Mogadişu belə bir təşəbbüsü qəti şəkildə rədd etdiyini bəyan etmişdi.
