İsrail ordusu Livanın cənubundakı tarixi Bofor qalasını — Qalət əş-Şakifi ələ keçirdiyini və burada İsrail bayrağı qaldırdığını açıqlayıb.
MSNews.az xəbər verir ki, “Reuters”in məlumatına görə, İsrail qoşunları Livanın cənubunda hərbi əməliyyatları genişləndirərək Bofor qalası və ətraf yüksəkliklər üzərində nəzarət qurub. Bu, İsrail ordusunun 2000-ci ildə Cənubi Livandan çıxmasından sonra ölkə ərazisinə ən dərin irəliləyişlərindən biri kimi qiymətləndirilir.
“L’Orient Today” yazır ki, İsrail ordusu “X” sosial şəbəkəsində yaydığı açıqlamada Bofor yüksəklikləri və Vadi əs-Səluki bölgəsində genişmiqyaslı əməliyyat keçirdiyini bildirib. Görüntülərdə İsrail bayrağının tarixi qalanın üzərində dalğalandığı görünür.
Bofor qalası, ərəb mənbələrində Qalət əş-Şakif kimi tanınan orta əsr abidəsidir. Qala Livanın cənubunda, Nəbatiyyə yaxınlığında, İsrail-Livan sərhədindən bir neçə kilometr aralıda, strateji yüksəklikdə yerləşir. “Associated Press” qeyd edir ki, qala əsrlər boyu hərbi baxımdan mühüm nöqtə sayılıb və ətraf ərazilərə nəzarət imkanı verən mövqeyə malikdir.
Bununla belə, qalanın hazırkı hərbi əhəmiyyəti onun tarixi-simvolik çəkisi ilə müqayisədə daha məhdud qiymətləndirilir. Müasir müharibədə hava üstünlüyü, dronlar, dəqiq zərbələr və uzaqmənzilli müşahidə sistemləri fonunda orta əsr qalalarının klassik müdafiə məntəqəsi kimi rolu əvvəlki dövrlərlə müqayisədə xeyli azalıb. Buna baxmayaraq, Bofor qalası İsrail üçün 1982-ci il Livan müharibəsinin ən yadda qalan simvollarından biri olaraq qalır.
“The Times of Israel”in məlumatına görə, İsrail ordusunun “Qolani” briqadasının hərbçiləri 1982-ci ildə də eyni qalanın ələ keçirilməsi əməliyyatında iştirak etmişdi. Həmin döyüşdə Fələstin Azadlıq Təşkilatına bağlı qüvvələrlə ağır toqquşmalar baş vermiş, İsrail tərəfi altı hərbçisini itirmişdi. Bu səbəbdən Bofor qalası İsrail hərbi yaddaşında xüsusi yer tutur.
1982-ci ildə qalanın ələ keçirilməsi İsrailin Livana genişmiqyaslı müdaxiləsinin ilk mərhələlərində mühüm qələbə kimi təqdim olunmuşdu. “Associated Press” yazır ki, həmin dövrdə İsrail ordusu müdafiə naziri Ariel Şaronun rəhbərliyi altında şimala doğru irəliləmiş və sonradan Beyrutu mühasirəyə almışdı.
İşğal illərində İsrail Bofor qalası və ətraf yüksəklikləri Cənubi Livandakı hərbi mövqelərindən biri kimi istifadə edib. İsrail ordusu 2000-ci ildə Livanın cənubundan çıxdıqdan sonra qala qismən bərpa olunub və ziyarətçilər üçün açılıb. “Associated Press”in məlumatına görə, 2024-cü ildə İsrail-Hizbullah müharibəsi zamanı UNESCO Livandakı 34 mədəni irs obyektinə, o cümlədən Bofor qalasına gücləndirilmiş qoruma statusu verib.
İsrailin müdafiə naziri İsrael Katz qalanın yenidən ələ keçirilməsini “Qolani” briqadasının 1982-ci il döyüşü ilə əlaqələndirərək simvolik hadisə kimi təqdim edib. “The Times of Israel” onun sözlərinə istinadən yazır ki, İsrail bayrağı və “Qolani” briqadasının bayrağı 44 ildən sonra yenidən Bofor zirvəsində qaldırılıb.
İsrailin baş naziri Benyamin Netanyahu da qalanın ələ keçirilməsini Hizbullaha qarşı əməliyyatlarda “dramatik dəyişiklik” kimi qiymətləndirib. “The Guardian”ın məlumatına görə, Netanyahu bildirib ki, İsrail Bofora “daha güclü və qətiyyətli şəkildə” qayıdıb.
Livan tərəfi isə İsrailin irəliləyişini ölkənin suverenliyinin pozulması kimi qiymətləndirir. “The Guardian” yazır ki, Livanın baş naziri Nəvvaf Salam İsraili Cənubi Livanda “yandırılmış torpaq” siyasəti yürütməkdə ittiham edib. Fransa da vəziyyətlə bağlı BMT Təhlükəsizlik Şurasının təcili iclasını tələb edib.
Müasir hərbi baxımdan Cənubi Livandakı qarşıdurma asimmetrik xarakter daşıyır. İsrail hava üstünlüyünə, kəşfiyyat imkanlarına və ağır zərbə vasitələrinə malikdir. Hizbullah isə daha çox raket, PUA, pusqu, yeraltı infrastruktur və partizan taktikalarından istifadə edir. Analitiklər hesab edirlər ki, bu şəraitdə İsrailin müəyyən ərazilərdə irəliləməsi mümkün olsa da, həmin ərazilərdə uzunmüddətli nəzarətin saxlanılması ayrıca hərbi və siyasi problem yarada bilər.
Bofor qalasının ələ keçirilməsi buna görə yalnız hərbi epizod deyil, həm də İsrailin 1982-2000-ci illərdəki Cənubi Livan təcrübəsini xatırladan simvolik hadisə kimi dəyərləndirilir. Qala üzərində İsrail bayrağının qaldırılması İsrail mediasında tarixi revanş kimi təqdim edilsə də, Livanda və beynəlxalq səviyyədə bu addım yeni işğal riski və münaqişənin daha da genişlənməsi narahatlığı ilə qarşılanır.
Hazırda əsas sual İsrail ordusunun Bofor qalası və ətraf yüksəkliklərdə nə qədər qalacağı, bu mövqenin yeni “təhlükəsizlik zonası”nın bir hissəsinə çevrilib-çevrilməyəcəyi və bunun Livandakı hərbi-siyasi balansı necə dəyişdirəcəyidir.
