Çində süni intellektin köməyi ilə hazırlanmış ilk yerli “Class 1” innovativ dərman satış üçün şərti təsdiq alıb.
MSNews.az xəbər verir ki, “Mprosevir” adı ilə təqdim edilən preparat böyüklərdə yüngül və orta ağırlıqlı COVID-19 infeksiyasının müalicəsi üçün nəzərdə tutulub. Dərman Uestleyk Universiteti, Uestleyk Laboratoriyası və “Westlake Pharmaceuticals” tərəfindən birgə hazırlanıb.
Uestleyk Laboratoriyası bildirir ki, preparat Çin Milli Tibbi Məhsullar Administrasiyasından — NMPA-dan şərti satış icazəsi alıb. Dərmanın aktiv maddəsi “iscartrelvir hydrochloride”-dir.
Layihənin əsas fərqləndirici xüsusiyyətlərindən biri süni intellektlə DNA-encoded library — DEL texnologiyasının birlikdə istifadəsidir. Tədqiqatçılar təxminən 49 milyard kimyəvi birləşmədən ibarət kitabxananı analiz ediblər. DEL sistemi əvvəlcə 100-dən çox potensial namizəd müəyyənləşdirib, Süni intellekt modeli isə bir neçə gün ərzində bu siyahını cəmi 9 molekula endirib.
Sonrakı laboratoriya sınaqlarında həmin 9 molekuldan 6-sının yüksək aktivlik göstərdiyi müəyyən edilib. Toksiklik, metabolizm və digər göstəricilərin yoxlanılmasından sonra WLU6937 kodlu molekul əsas dərman namizədi seçilib.
Bundan sonra təxminən iki il ərzində molekulun effektivliyi, farmakoloji xüsusiyyətləri və təhlükəsizlik profili optimallaşdırılıb. Süni intellekt bu mərhələdə də molekulun təkmilləşdirilməsi prosesində istifadə edilib.
Tərtibatçıların məlumatına görə, ilkin dərman namizədinin aşkarlanmasından klinik sınaqların tamamlanmasına qədər bütün proses təxminən 3,5 il çəkib. Ənənəvi dərman hazırlanması prosesi isə çox vaxt bundan xeyli uzun — təxminən 10 il və ya daha artıq davam edə bilir.
Preparat həmçinin tərtibatçıların bildirdiyinə görə, DEL texnologiyası əsasında hazırlanaraq satış icazəsi alan dünyada ilk kiçik molekullu innovativ dərmandır.
Lakin burada mühüm fərq var: “Mprosevir süni intellekt tərəfindən yaradılıb” demək tam dəqiq deyil. AI əsasən nəhəng kimyəvi məlumat bazasını süzmək, perspektivsiz namizədləri aradan qaldırmaq və molekulun optimallaşdırılmasını sürətləndirmək üçün alət kimi istifadə olunub. Son qərarlar, laboratoriya sınaqları, klinik tədqiqatlar və təhlükəsizlik qiymətləndirilməsi isə insan tədqiqatçılar və tibbi mütəxəssislər tərəfindən aparılıb.
Bundan başqa, preparatın şərti təsdiq alması onun bütün sonrakı nəzarət öhdəliklərinin başa çatdığı anlamına gəlmir. Çin tənzimləyicisinin belə qərarları dərmanın bazara çıxmasına imkan versə də, istehsalçıdan əlavə məlumat və uzunmüddətli təhlükəsizlik monitorinqi tələb oluna bilər.
