İran ABŞ-ın dəniz blokadasının iyulun ortalarında bərpa edilməsindən sonra təxminən yeddi həftə ərzində Hörmüz boğazı vasitəsilə Çinə əhəmiyyətli həcmdə yeni xam neft göndərə bilməyib.
MS-News.az xəbər verir ki, “Reuters” “Kpler”, “Vortexa” və “TankerTrackers.com”-un məlumatlarına əsasən yazır ki, ABŞ blokadanı 14 iyulda yenidən tətbiq etdikdən sonra İran nefti daşıyan heç bir əhəmiyyətli yük Hörmüzdən keçərək Çinə uğurla çata bilməyib.
Məlumatlara görə, İran avqust ayında gündə cəmi 220–255 min barel xam neft və kondensat yükləyib. İyulda göstərici təxminən 740 min barel, martda isə gündə 2 milyon barel səviyyəsində idi. Beləliklə, İranın əsas xarici valyuta mənbələrindən biri olan neft ixracında martla müqayisədə təxminən 90 faizə yaxın azalma qeydə alınıb.
Çin hazırda İran neftini əsasən blokada xəttinin kənarında, Asiya sularında əvvəlcədən yığılmış üzən ehtiyatlardan almaq imkanına malikdir. Lakin həmin ehtiyatlar tədricən azalır. Vortexa-nın məlumatına görə, İranın dənizdə olan ümumi neft ehtiyatı iyulun sonundakı 135 milyon bareldən avqustun 26-da 107 milyon barelə düşüb. Blokada xəttinin qərbindəki üzən ehtiyat isə eyni dövrdə 35,5 milyon bareldən 41,7 milyon barelə yüksəlib.
TankerTrackers.com-un həmtəsisçisi Samir Madaninin hesablamasına görə, Hörmüz boğazının daxilində 29 İran tankeri təxminən 36,11 milyon barel xam neftlə hərəkətsiz vəziyyətdə qalıb. Bununla yanaşı, Vortexa bildirir ki, İran neft ticarəti ilə əlaqəli və sanksiya altında olan 27 tanker Şri-Lanka yaxınlığında boş vəziyyətdə gözləyir və blokadaya görə İran limanlarına qayıda bilmir. “Reuters” bu iki rəqəmin hamısını müstəqil şəkildə yoxlaya bilmədiyini ayrıca qeyd edir.
Burada bir detalı dəqiqləşdirmək vacibdir: ABŞ blokadası İranın bütün sahil xəttini fiziki şəkildə bağlamır. Nəzarət xətti daha cənubda, Oman körfəzi ilə Ərəbistan dənizi arasında yerləşir və ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri İran limanlarına gedən və oradan çıxan gəmiləri yoxlayır. Buna görə “İran ümumiyyətlə neft ixrac etmir” demək düzgün olmaz — kiçik həcmdə yüklər digər marşrutlarla hərəkət edir, lakin əsas dəniz ixracı faktiki olaraq kəskin şəkildə məhdudlaşıb.
İxrac gəlirlərinin azalması Tehran üçün ciddi maliyyə problemi yaradır. “Reuters” sentyabrın 3-də yazıb ki, İranın xam neft yükləmələri hazırda gündə təxminən 260 min barel səviyyəsindədir və xarici valyutaya çıxışın məhdudlaşması idxalın və dövlət xərclərinin maliyyələşdirilməsini çətinləşdirir. İranın rəsmi 12 aylıq orta inflyasiyası 69,9 faizə çatıb.
Beynəlxalq Valyuta Fondunun 2026-cı il proqnozunda isə İran üzrə orta illik istehlak qiymətləri inflyasiyası 68,9 faiz göstərilir. İqtisadçılar xəbərdarlıq edirlər ki, neft gəlirlərinin uzun müddət aşağı qalması hökumətin büdcə xərclərini pul emissiyası ilə maliyyələşdirməsi riskini artıra və inflyasiya təzyiqini daha da gücləndirə bilər.
ABŞ blokadasının təsiri sentyabrın 4-də də davam edir. “Reuters”in son məlumatına görə, Hörmüz boğazında ümumi kommersiya gəmi hərəkəti də müharibədən əvvəlki səviyyədən xeyli aşağıdır və İran neftinin əsas ixrac kanalı bağlı qalır.
