Azərbaycanla Hindistan arasında son aylarda müşahidə olunan diplomatik fəallıq iki ölkə münasibətlərinin yenidən normallaşması istiqamətində hərəkət etdiyini göstərir. QAFSAM eksperti Novruzəli Yusubzadə hesab edir ki, bu prosesi yalnız Bakı-Yeni Dehli münasibətləri çərçivəsində deyil, Asiyada dəyişən böyük güc balansının fonunda qiymətləndirmək lazımdır.
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev sentyabrın 1-də Bişkekdə Hindistanın Baş naziri Narendra Modi ilə görüşərək ikitərəfli gündəliyi müzakirə edib. Bundan əvvəl, apreldə iki ölkənin xarici siyasət qurumları arasında siyasi məsləhətləşmələr keçirilib və mövcud fikir ayrılıqlarının dialoq yolu ilə müzakirəsinin vacibliyi vurğulanıb.
Yusubzadənin fikrincə, bu yaxınlaşma Azərbaycan xarici siyasətində dəyişən təhlükə və imkanların nəzərə alınmasının nəticəsidir:
“Azərbaycan-Hindistan münasibətləri mediada göründüyü qədər uzunmüddətli qopuş yaşamayıb. Əsas gərgin mərhələ son təxminən səkkiz ilə təsadüf edir. İndi isə münasibətlər tədricən əvvəlki axarına qayıdır”.
Ekspert hesab edir ki, Azərbaycan xarici siyasətə yalnız Cənubi Qafqaz çərçivəsindən baxmır və regional dəyişiklikləri daha geniş Asiya balansı daxilində hesablayır.
“Azərbaycanın siyasəti təhdid-mərkəzli olub. Şərtlər dəyişdikcə tərəfdaşlıqların məntiqi də dəyişir. Dünənin əsas təhlükə və balanslaşdırma modeli ilə bugünkü model eyni deyil”.
Çin amili Hindistanı daha əhəmiyyətli edir
Yusubzadənin təhlilində əsas amillərdən biri Çinin sürətlə artan geosiyasi çəkisidir.
Onun fikrincə, Hindistan Asiyada Çinin gücünü balanslaşdırmaq imkanına malik ən böyük dövlətlərdən biridir və bu səbəbdən Yeni Dehli ilə münasibətlərin normallaşması Azərbaycan üçün daha geniş diplomatik manevr imkanları yaradır.
“Çin böyüdükcə Hindistanın geosiyasi çəkisi də artır. Azərbaycan üçün Hindistanla münasibətlərin bərpası kiminsə əleyhinə seçim deyil, Asiyada alternativ əlaqələr sisteminin genişləndirilməsidir”.
İqtisadi əlaqələr də tam dayanmayıb. Hindistan XİN-in 2026-cı il məlumatına görə, 2025-ci ildə iki ölkə arasında ticarət dövriyyəsi 401 milyon dollar olub. Hindistanın ONGC Videsh şirkətinin Azərbaycanın AÇG yataqları və Bakı-Tbilisi-Ceyhan layihəsində milyard dollardan çox investisiyası da mövcuddur.
İran amili yeni maraq kəsişmələri yarada bilər
Yusubzadə Azərbaycan, Türkiyə, Pakistan və Hindistanın maraqlarının bütün coğrafiyalarda eyni olmadığını vurğulayır.
“Azərbaycanın Qafqazdakı maraqları Türkiyə və Pakistanla daha çox üst-üstə düşür. Amma İran ətrafında gələcək ssenarilərdə maraqlar daha mürəkkəb şəkil ala bilər”.
Ekspert xüsusilə Bəlucistan faktoruna diqqət çəkir. Onun fikrincə, İran daxilində ciddi destabilizasiya baş verərsə, bunun Pakistan üçün təhlükəsizlik yükü daha ağır ola bilər və Hindistanın regional hesablamaları da dəyişə bilər.
“İranın ciddi zəifləməsi və ya daxili sabitliyinin pozulması Pakistan və Türkiyə üçün böyük təhlükəsizlik problemləri yarada bilər. Azərbaycan üçün də risklər var, amma paralel olaraq yeni geosiyasi imkanlar meydana çıxa bilər”.
Yusubzadənin “İranın çöküşü” ilə bağlı fikirləri mümkün gələcək ssenariyə dair siyasi proqnozdur; hazırda İran dövlətinin dağılması və ya belə prosesin qaçılmazlığı barədə təsdiqlənmiş fakt yoxdur.
Əfqanıstan da gələcək konfiqurasiyada görünə bilər
QAFSAM eksperti dəyişən Asiya balansında Əfqanıstanın rolunun da artacağını düşünür.
“Bu konfiqurasiyanın hazırda arxa planda görünən oyunçularından biri Əfqanıstandır. Zamanı gələndə onun da regional təhlükəsizlik və tranzit hesablamalarında daha aktiv rol alması mümkündür”.
Yusubzadənin fikrincə, dövlətlərin sürətlə yeni tərəfdaşlıq formatları yaratmasının əsas səbəbi gələcək regional düzənə indidən hazırlaşmaq cəhdidir.
“Dünya çox sürətlə dəyişir. Dövlətlər də gələcək riskləri gözləyib passiv qalmaq əvəzinə yeni əlaqələr, yeni ittifaqlar və alternativ təhlükəsizlik mexanizmləri qururlar”.
Ekspertin qənaətinə görə, Azərbaycan-Hindistan münasibətlərində müşahidə olunan yumşalma yalnız iki ölkənin keçmiş fikir ayrılıqlarını aradan qaldırması deyil, Çinin yüksəlişi, İran ətrafındakı qeyri-müəyyənlik və Asiyada yeni güc balansının formalaşması fonunda Bakının daha geniş manevr siyasətinin bir hissəsi kimi qiymətləndirilə bilər.
