Cənubi Qafqazda son aylarda baş verən proseslər region uğrunda geosiyasi mübarizənin yeni mərhələyə keçdiyini göstərir. QAFSAM eksperti Novruzəli Yusubzadə hesab edir ki, İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra Azərbaycan regionda əvvəlki kimi yalnız böyük güclərin siyasətinin obyekti deyil, müstəqil şəkildə təsir göstərən əsas subyektlərdən birinə çevrilib.
MSNews.az xəbər verir ki, Yusubzadənin fikrincə, 2020-ci ilə qədər Cənubi Qafqazda mövcud status-kvo əsasən Rusiya, Türkiyə və İranın maraqlarının qarşılıqlı tarazlığı üzərində qurulmuşdu.
“İkinci Qarabağ savaşına qədər Cənubi Qafqaz ölkələri daha çox obyekt rolunda idi. Qonşu üç böyük dövlət maraqlarını tarazlaşdıraraq regionda status-kvonu qoruyurdu. Bu balans Azərbaycan əsgərinin qələbəsi nəticəsində dağıldı”.
Ekspert hesab edir ki, sonrakı dövrdə Rusiya-Ukrayna müharibəsi və İsrail-İran qarşıdurması regiona təsir edən əsas dövlətlərin diqqətini başqa istiqamətlərə yönəldib. Bu isə Azərbaycanın Cənubi Qafqazda manevr imkanlarını genişləndirib.
“Azərbaycanın prioriteti Cənubi Qafqaz və Xəzərdir”
Yusubzadə regional güclərin prioritetlərinin hazırda fərqli istiqamətlərə yönəldiyini qeyd edir.
Onun sözlərinə görə, Türkiyə üçün əsas geosiyasi diqqət Şərqi Aralıq dənizi və Yaxın Şərqə, İran üçün Körfəz və Yaxın Şərqə, Rusiya üçün isə Şərqi Avropa və Qara dəniz hövzəsinə yönəlib.
“Azərbaycan üçün isə birinci prioritet Cənubi Qafqaz və Xəzərdir. Bu səbəbdən Azərbaycanın regionda tam söz sahibi olmasını istəməyən qüvvələrin müxtəlif süni maneələr yaratmağa çalışması təəccüblü deyil”.
QAFSAM eksperti hesab edir ki, Azərbaycana qarşı mümkün təzyiq strategiyalarının əsas istiqamətlərindən biri Bakı ilə qonşu ölkələr arasında yeni gərginlik ocaqlarının yaradılmasıdır.
Gürcüstan niyə xüsusi əhəmiyyət daşıyır?
Yusubzadənin fikrincə, Gürcüstan Azərbaycanın regional strategiyasında xüsusi yer tutur. Bunun əsas səbəblərindən biri Azərbaycanın Gürcüstan vasitəsilə Qara dənizə çıxış əldə etməsidir.
“Gürcüstan üzərindən Qara dənizə müstəqil şəkildə çıxan güclü Azərbaycan bəzi regional aktorların maraqlarına uyğun deyil”.
Ekspert iddia edir ki, son iki ayda sosial şəbəkələrdə Azərbaycan əleyhinə gürcü dilində yayılan müəyyən materialların koordinasiyalı xarakter daşıdığı müşahidə olunur. O, bəzi hesabların Rusiya xüsusi xidmət orqanlarına yaxın informasiya şəbəkələri ilə bağlı ola biləcəyini ehtimal edir.
Bu iddia açıq mənbələrdə müstəqil şəkildə təsdiqlənmiş fakt kimi deyil, ekspertin sosial media müşahidələrinə əsaslanan qiymətləndirməsi kimi təqdim olunur.
Azərbaycan-Türkiyə tandemini hədəfə alan informasiya kampaniyaları
Yusubzadənin fikrincə, ikinci əsas istiqamət Azərbaycanla Türkiyə arasında münasibətlərin zəiflədilməsinə hesablanan informasiya fəaliyyətidir.
O bildirir ki, xüsusilə “X”, “Facebook” və “Instagram” platformalarında yeni yaradılmış, təkrarlanan məzmun paylaşan və anonim profillərin eyni mövzuları paralel şəkildə gündəmə gətirməsi diqqət çəkir.
“Müşahidələrimə görə, eyni tip hesablar üzərindən Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinə zərər vurmağa çalışan sistemli paylaşımlar edilir. Bu hesabların ideoloji xəttinə baxanda müxtəlif mərkəzlərə bağlı olduqlarını görmək mümkündür”.
Yusubzadə bu prosesdə İran yönümlü çevrələrin, siyasi islamçı troll şəbəkələrinin, Avrasiyaçı-sol qrupların və PKK xəttinə yaxın hesabların iştirak edə biləcəyini düşünür.
Ekspert vurğulayır ki, bu qüvvələr vahid mərkəzdən idarə edilməsələr belə, müəyyən mövzularda maraqları üst-üstə düşə bilər:
“Azərbaycandan baxanda bunların hamısının birlikdə hərəkət etdiyi təsəvvürü yarana bilər. Halbuki paylaşım məntiqinə, terminologiyaya və istifadə etdikləri tezislərə baxanda hansı siyasi və ideoloji xəttə yaxın olduqlarını ayırd etmək mümkündür”.
“Azərbaycanı yenidən obyekt roluna qaytarmaq istəyənlər var”
Yusubzadənin yanaşmasına görə, Azərbaycanın yeni regional münaqişələrə cəlb olunması və Türkiyə ilə münasibətlərinin zəiflədilməsi Bakının geosiyasi mövqeyini geriyə sala bilər.
“Azərbaycanı yeni münaqişəyə sürükləyib Türkiyə ilə qarşı-qarşıya gətirə bilsələr, ölkəni gələcəkdə yenidən obyekt roluna qaytara biləcəklərini düşünən qüvvələr üçün bu, əlverişli fürsətdir”.
Ekspert hesab edir ki, qarşıdakı onillikdə Azərbaycan, Türkiyə və bütövlükdə Türk dünyasının əsas məqsədi daxili qarşıdurmalara və yeni müharibələrə enerji sərf etməmək olmalıdır.
“Türk dünyası gələcək 10 ildə parçalanmamalı, enerjisini lazımsız münaqişələrə sərf etməməlidir. Gücümüzü müharibə aparmağa yox, sülhü və əməkdaşlığı qorumağa yönəltməliyik”.
Bakı və Ankaranın maraqları bir-birini tamamlayır
QAFSAM eksperti hesab edir ki, Azərbaycan və Türkiyənin regional maraqları rəqabət deyil, qarşılıqlı tamamlayıcılıq üzərində qurula bilər.
Onun fikrincə, Türkiyənin Yaxın Şərq və Şərqi Aralıq dənizində güclü mövqeyi Azərbaycanın, Azərbaycanın isə Cənubi Qafqazda möhkəmlənməsi Türkiyənin strateji maraqlarına uyğundur.
“Türkiyə üçün ən optimal variant Cənubi Qafqazda Azərbaycanın güclü olmasıdır. Azərbaycan üçün isə Türkiyənin Şərqi Aralıq dənizi və Yaxın Şərqdə güclü mövqeyə sahib olması strateji üstünlükdür. Bu iki dövlət bir-birinə söykənərək güclənə bilər”.
Yeni xətt: Borçalı-Ahıska-Batum
Yusubzadə hesab edir ki, Azərbaycan-Türkiyə əməkdaşlığının növbəti mərhələlərindən biri Gürcüstan istiqamətində yeni iqtisadi və nəqliyyat xətlərinin inkişafı ola bilər.
Ekspert bu kontekstdə Zəngəzur dəhlizi ilə yanaşı Borçalı-Ahıska-Batum xəttinin də perspektivini gündəmə gətirir.
“Zəngəzur dəhlizi ilə yanaşı, Gürcüstan üzərindən Borçalı-Ahıska-Batum xəttinin formalaşdırılması istiqamətində də Türkiyə ilə ortaq danışıqlar aparmaq və Gürcüstanla əməkdaşlığı gücləndirmək lazımdır”.
Onun fikrincə, bu istiqamətdə Ahıska türklərinin tarixi vətənlərinə qayıdışı məsələsi də Bakı, Ankara və Tbilisinin ortaq maraqları çərçivəsində müzakirə oluna bilər.
Yusubzadə hesab edir ki, Gürcüstan tərəfinə belə layihələrin ölkənin iqtisadi və regional mövqeyinə verə biləcəyi faydalar izah edilməlidir.
“Sosial media bütöv cəmiyyəti göstərmir”
Ekspert regional münasibətlər haqqında nəticə çıxararkən sosial media reaksiyalarının həddindən artıq şişirdilməsini də doğru hesab etmir.
“Sosial mediada gördüyümüz mövqelər nə bütöv Türkiyə toplumunu, nə də Azərbaycan cəmiyyətini əks etdirir”.
Yusubzadə bunu Türkiyədə keçirilən son prezident seçkilərindən misalla izah edir:
“Əgər yalnız “X” platformasına baxsaydıq, elə təsəvvür yaranardı ki, Sinan Oğan seçkilərin əsas qalibidir. Halbuki sosial şəbəkələr real cəmiyyətin yalnız müəyyən hissəsini göstərir”.
Onun fikrincə, buna görə də Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinə sosial şəbəkələrdəki ayrı-ayrı troll kampaniyaları və radikal hesabların yaratdığı mənzərə əsasında qiymət vermək yanlış olardı.
QAFSAM eksperti yekunda hesab edir ki, Azərbaycanın regiondakı yeni subyekt rolunun qorunmasının əsas şərtləri Türkiyə ilə strateji əməkdaşlığın möhkəmləndirilməsi, Gürcüstanla əlaqələrin genişləndirilməsi, yeni nəqliyyat dəhlizlərinin yaradılması və informasiya məkanında xarici təsir cəhdlərinə qarşı daha sistemli yanaşmanın formalaşdırılmasıdır.
