İsrailin hüquq müdafiə təşkilatı B’Tselem yeni hesabatında İsrail hakimiyyətini işğal altındakı İordan çayının Qərb sahilində fələstinlilərin kollektiv həyat şəraitini sistemli şəkildə dağıtmağa və ərazi üzərində İsrail nəzarətini daimi hala gətirməyə yönəlmiş “məhvetmə layihəsi” həyata keçirməkdə ittiham edib.
MSNews.az xəbər verir ki, sentyabrın 14-də yayımlanan “The Elimination Project” adlı hesabat 2023-cü ilin oktyabrından bəri toplanmış 2 mindən çox fələstinlinin ifadəsinə və təşkilatın 30 ildən artıq apardığı monitorinqə əsaslanır.
“B’Tselem” hesabatda baş verənləri ayrı-ayrı insidentlər deyil, fələstinlilərin Qərb sahilində kollektiv mövcudluğunu zəiflədən vahid mexanizmin hissələri kimi qiymətləndirir.
Hesabatda beş əsas istiqamət göstərilir: zorakılıq və qorxutma, hərəkət azadlığının məhdudlaşdırılması, iqtisadi təzyiq, sosial-siyasi strukturun zəiflədilməsi, eləcə də B’Tselem-in “etnik təmizləmə və ərazi ələ keçirilməsi” adlandırdığı proses. “The Guardian” təşkilata istinadən yazır ki, İsrail ordusunun əməliyyatları, məskunlaşanların hücumları, yol və kəndlərin bağlanması, torpaq və əmlakla bağlı məhdudiyyətlər bu sistemin əsas elementləri kimi göstərilir.
Hesabat işğal olunmuş Şərqi Qüdsdə keçirilən tədbirdə təqdim olunub. B’Tselem-in icraçı direktoru Yuli Novak bildirib ki, təşkilatın təsvir etdiyi siyasət nə hazırkı İsrail hökuməti ilə başlayıb, nə də 7 oktyabr 2023-cü il hadisələrindən sonra yaranıb. Onun sözlərinə görə, son illərdə bu proses daha sürətli, açıq və zorakı mərhələyə keçib.
Novak Qəzzadakı prosesləri də eyni siyasi sistemin daha ağır forması kimi təqdim edib və B’Tselem-in Qəzzada baş verənləri “soyqırımı” kimi qiymətləndirdiyini bildirib. Bu, təşkilatın hüquqi və siyasi mövqeyidir və İsrail hakimiyyəti həmin ittihamı rədd edir.
B’Tselem nümayəndəsi Karim Cubran isə Qərb sahilinin cənubundakı Sair şəhərini nümunə göstərib. Onun sözlərinə görə, şəhərin üç girişindən ikisi İsrail qüvvələri tərəfindən bağlanıb, üçüncü giriş isə yalnız müəyyən saatlarda açıq saxlanılır. Jubran bildirib ki, oxşar hərəkət məhdudiyyətləri Qərb sahilinin müxtəlif bölgələrində tətbiq olunur.
Təşkilatın məlumatına görə, israilli məskunlaşanların yaratdığı təsərrüfat tipli məntəqələr və digər strukturlar vasitəsilə 1 milyondan çox dunam — təxminən 100-107 min hektar və ya Qərb sahilinin 18 faizi üzərində nəzarət qurulub. “Al Jazeera” bu rəqəmi 1,07 milyon dunam olaraq göstərir. Oxşar göstərici məskunlaşma fəaliyyətini izləyən İsrail təşkilatlarının məlumatlarında da yer alıb.
B’Tselem beynəlxalq ictimaiyyəti İsrailə qarşı reaksiyanı yalnız məskunlaşmalar məsələsi ilə məhdudlaşdırmamağa çağırıb. Novakın sözlərinə görə, təşkilatın sənədləşdirdiyi pozuntular daha geniş dövlət siyasətinin tərkib hissəsidir və beynəlxalq səviyyədə cəzasızlıq bu prosesin davam etməsinə imkan yaradır.
İsrail tərəfi isə bu qiymətləndirmələri rədd edir. “AFP” İsrail ordusuna istinadən bildirib ki, hərbçilər fələstinlilərin xalq kimi “məhv edilməsinə” yönəlmiş hər hansı siyasətin olduğunu qəbul etmir və ittihamları “yalan, əsassız və reallıqdan uzaq” adlandırır. Ordu eyni zamanda məskunlaşanların zorakılığını pislədiyini və fələstinli əhalini məqsədli şəkildə təqib etdiyini rədd etdiyini bildirib. Baş nazir Benyamin Netanyahunun və maliyyə naziri Bezalel Smotriçin ofisləri isə AFP-nin sorğusuna material dərc olunanadək cavab verməyib.
