Kanadanın Baş naziri Mark Karni ABŞ-la ticarət münasibətlərində yaranmış gərginlik fonunda ölkəsinin Avropa İttifaqı ilə əlaqələrini əhəmiyyətli dərəcədə dərinləşdirməyə və şərti olaraq “assosiativ üzvlük” adlandırılan yeni əməkdaşlıq formatı yaratmağa çalışır. Söhbət Kanadanın Aİ-yə tamhüquqlu üzvlüyündən getmir.
MSNews.az xəbər verir ki, bu barədə “The Wall Street Journal” məlumat yayıb. Nəşrin yazdığına görə, Karni son aylarda Fransa, Almaniya, İtaliya və Şimali Avropa ölkələrinin liderləri ilə Kanadanın Avropa İttifaqına iqtisadi və strateji baxımdan daha sıx bağlanması imkanlarını müzakirə edib.
Müzakirə edilən model hazırda Aİ qanunvericiliyində ayrıca müəyyənləşdirilmiş rəsmi “assosiativ üzvlük” statusu deyil. Daha çox Kanada ilə Avropa İttifaqı arasında mövcud sazişlərdən daha dərin və çevik əməkdaşlıq mexanizminin yaradılması nəzərdə tutulur. “Reuters”in məlumatına görə, Brüssel ideyanı tam rədd etmir, lakin belə bir statusun hüquqi və institusional çərçivəsi hələ müəyyənləşdirilməyib.
Təklif olunan əməkdaşlıq istiqamətləri arasında enerji, kritik minerallar, süni intellekt, müdafiə sənayesi, elm, rəqəmsal texnologiyalar və ticarət xüsusi yer tutur. Tərəflər müəyyən strateji sahələrdə mal, xidmət və ixtisaslı işçi qüvvəsinin hərəkətini asanlaşdırmaq, həmçinin sualtı məlumat kabelləri, məlumat mərkəzləri, bulud infrastrukturu və Arktika nəqliyyat marşrutları kimi ortaq layihələri inkişaf etdirmək imkanlarını nəzərdən keçirirlər.
Karni Fransa Prezidenti Emmanuel Makronla kanadalıların Avropada hərəkət imkanlarının genişləndirilməsi məsələsini də müzakirə edib. “Reuters” yazır ki, Makronun sentyabrın 20-də Karni ilə Sen-Pyer və Mikelonda görüşməsi planlaşdırılır.
Kanada ilə Aİ arasında yaxınlaşma artıq praktiki addımlarla müşayiət olunur. Kanada 2026-cı ildə Avropa İttifaqının SAFE müdafiə proqramına qoşulan ilk qeyri-Avropa ölkəsi olub. Avropa İttifaqı Şurası bildirir ki, bu addım Kanada şirkətlərinin Aİ-nin birgə müdafiə satınalmalarında iştirakına imkan verir.
Kanada hökuməti də Aİ ilə təhlükəsizlik, müdafiə sənayesi, kritik minerallar və rəqəmsal ticarət üzrə əməkdaşlığın genişləndirildiyini təsdiqləyir. Sentyabrda Kanadanın xarici işlər naziri Anita Anand və Aİ-nin ali nümayəndəsi Kaya Kallas bu sahələrdə görülən işləri müzakirə ediblər.
Bununla belə, Kanadanın Aİ-yə tamhüquqlu üzvlüyü hazırda gündəmdə deyil. Avropa İttifaqı haqqında Müqavilənin 49-cu maddəsinə əsasən, yalnız “Avropa dövləti” Aİ üzvlüyü üçün müraciət edə bilər. Bu səbəbdən hazırkı müzakirələr mövcud üzvlük prosedurundan deyil, ayrıca strateji tərəfdaşlıq modelindən gedir.
Karni daha əvvəl də Kanadanın Avropa ilə əlaqələrini dərinləşdirmək niyyətini açıq şəkildə ifadə edib. O, sentyabrın 10-da ölkəsinin Aİ ilə “geniş sahələr üzrə tərəfdaşlığı daha da dərinləşdirmək” istədiyini deyib.
Bu kursun əsas səbəblərindən biri ABŞ-la münasibətlərdəki dəyişikliklərdir. Donald Tramp administrasiyasının yeni tarif və ticarət məhdudiyyətləri Kanada hökumətini ixrac və təhlükəsizlik tərəfdaşlarını şaxələndirməyə sövq edib. Bununla belə, Ottawa Vaşinqtonla iqtisadi əlaqələri tam əvəz etməyə deyil, ABŞ-dan asılılığı azaltmağa çalışır.
