Almaniyanın sağçı “Almaniya üçün Alternativ” (AfD) partiyasının həmsədri Alis Vaydelin babası Hans Vaydelin nasist dövründə NSDAP və SS üzvü olduğu, İkinci Dünya müharibəsi zamanı isə işğal altındakı Varşavada hərbi hakim kimi fəaliyyət göstərdiyi arxiv sənədləri ilə müəyyən edilib.
MSNews.az xəbər verir ki, məlumat yeni deyil — araşdırma ilk dəfə 2024-cü ilin noyabrında “WELT am Sonntag” tərəfindən Almaniya Federal Arxivi və Polşa dövlət arxivlərindəki sənədlər əsasında yayımlanıb. Araşdırmanın detalları daha sonra “BILD” və digər Almaniya mediasında da dərc olunub.
Sənədlərə görə, Hans Vaydel 1932-ci ildə NSDAP-yə, 1933-cü ilin yanvarında isə SS-ə qoşulub. O, yuxarı Sileziyanın o dövrdə Leobşütz adlandırılan, hazırda Polşanın Qłubşçitze şəhəri olan bölgəsində nasist hüquq strukturlarında müxtəlif vəzifələr tutub.
İkinci Dünya müharibəsi başladıqdan sonra Hans Vaydel Vermaxta çağırılıb. 1941-ci ilin iyulundan etibarən o, Almaniyanın işğalı altındakı Varşava komendantlığında hərbi hakim kimi işləyib. 1944-cü ildə isə Oberştabsrixter — baş qərargah hakimi rütbəsinə yüksəlib.
Arxivdə saxlanılan 12 oktyabr 1944-cü il tarixli kadr sənədində Hans Vaydelin irəli çəkilməsi ilə bağlı təklifin Hitler qərargahından keçdiyi və sənəddə Adolf Hitlerin imzasının yer aldığı bildirilir. Hitler həmin dövrdə Almaniya hərbi ədliyyə sisteminin ali məhkəmə rəhbəri hesab olunurdu.
Nasist Almaniyasının hərbi məhkəmələrinin fəaliyyəti son dərəcə sərt olub. Tarixçi Klaudia Badenin araşdırmasına əsasən, bu məhkəmələr ümumilikdə təxminən 50 min ölüm hökmü çıxarıb və onların 20 mindən çoxu icra olunub. Bununla belə, Hans Vaydelin şəxsən neçə hökm, xüsusilə neçə ölüm hökmü çıxardığı məlum deyil.
Müharibədən sonra Hans Vaydel barəsində üç dəfə araşdırma aparılıb. İlk iş 1948-ci ildə sənədlərin natamamlığı səbəbindən bağlanıb. 1977-ci ildə Şimali Reyn-Vestfaliya kriminal polisi, 1979-cu ildə isə Hamburq polisi onun fəaliyyətini yenidən araşdırıb, lakin hər iki proses nəticəsiz yekunlaşıb.
Alis Vaydel isə babasının nasist keçmişindən xəbərdar olmadığını bildirib. Onun sözçüsü vasitəsilə “WELT”-ə verilən açıqlamada ailədaxili fikir ayrılıqları səbəbindən babası ilə əlaqəsinin olmadığı və onun keçmişinin ailədə müzakirə edilmədiyi deyilib. Hans Vaydel 1985-ci ildə, Alis Vaydel altı yaşında olarkən vəfat edib.
Bu faktların Alis Vaydelin öz siyasi fəaliyyətinə və mövqelərinə görə məsuliyyət daşıdığı anlamına gəlmədiyini də qeyd etmək vacibdir. Söhbət onun babasının bioqrafiyasına dair tarixi arxiv materiallarından gedir. Mövzu Almaniyada xüsusilə AfD siyasətçilərinin nasist dövrünün qiymətləndirilməsi ilə bağlı mübahisəli açıqlamaları fonunda geniş rezonans doğurmuşdu.
