İran Tehran və Maskatın Hörmüz boğazının sularındakı payları, eləcə də boğazdan əldə ediləcək gəlirlərin bölüşdürülməsi ilə bağlı razılığa gəldiyini açıqlayıb.
MSNews.az xəbər verir ki, bunu İran İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun (SEPAH) sözçüsü Hüseyn Möhebbi bildirib. Onun sözlərinə görə, tərəflər arasında aparılan danışıqlarda həm su hövzəsinin bölüşdürülməsi, həm də gəlirlərlə bağlı ortaq mövqe formalaşıb.
“Boğazın sularında hər bir ölkənin payı, həmçinin İran və Omanın gəlirlərdəki payı ilə bağlı razılıq əldə olunub”, – Möhebbi bildirib.
Bununla belə, Oman tərəfi gəlirlərin bölüşdürülməsi və ya Hörmüzdən keçən gəmilərdən ödəniş alınması barədə belə bir razılaşmanı açıq şəkildə təsdiqləməyib.
İran və Oman xarici işlər nazirlərinin bir gün əvvəl yaydığı birgə bəyanatda tərəflərin Hörmüz boğazında gəmiçiliyin bərpası üçün “müvəqqəti çərçivə” üzərində danışıqları davam etdirdiyi bildirilirdi. Həmin sənəddə tranzit haqqı və ya gəlirlərin Tehranla Maskat arasında bölüşdürülməsindən bəhs olunmayıb.
Bu səbəbdən Möhebbinin son açıqlaması iki ölkənin xarici işlər qurumlarının ictimaiyyətə təqdim etdiyi razılaşma çərçivəsindən daha irəli gedir. Razılaşmanın maliyyə mexanizmi, hansı gəlirləri əhatə etdiyi və Omanın bunu necə qiymətləndirdiyi hələlik açıqlanmayıb.
İran tərəfi danışıqların ləng getməsinə görə ABŞ-ı günahlandırır. Möhebbiyə görə, Vaşinqton prosesə mane olmaqla Hörmüzdə gəmiçiliyin normallaşdırılmasını gecikdirir.
Tehran eyni zamanda Omanla əldə olunduğunu bildirdiyi razılaşmanın boğazın dərhal tam açılması anlamına gəlmədiyini vurğulayır. İran Hörmüzdə normal gəmiçiliyin bərpasını ABŞ-ın iyunda əldə edilmiş anlaşma çərçivəsində üzərinə götürdüyü öhdəliklərin yerinə yetirilməsi ilə əlaqələndirir.
İranın irəli sürdüyü şərtlər sırasında ölkəyə qarşı sanksiyaların aradan qaldırılması, İran limanlarına tətbiq edilən dəniz blokadasının ləğvi və xaricdə dondurulmuş İran aktivlərinin sərbəst buraxılması göstərilir. Vaşinqtonun bu tələbləri qəbul etməyə hazır olduğuna dair hələlik açıqlama yoxdur.
Müharibənin ilk həftələrində İranın Hörmüz boğazından keçən bəzi gəmilərdən ödəniş aldığı bildirilmişdi. Tehran sonradan həmin ödənişləri “tranzit haqqı” deyil, göstərilən xidmətlərə görə ödəniş kimi təqdim etmişdi.
Oman isə bu məsələdə fərqli mövqe nümayiş etdirib. Maskat iyulda BMT-nin Beynəlxalq Dəniz Təşkilatına (IMO) müraciət edərək Hörmüz boğazında tranzit haqlarının tətbiqinə qarşı olduğunu bildirib.
Hörmüz boğazında gəmiçilik fevralın 28-də ABŞ və İsraillə İran arasında müharibənin başlamasından sonra kəskin məhdudlaşıb. Bəzi gəmilər boğazdan keçməyə davam etsə də, tranzit müharibədən əvvəlki səviyyədən xeyli aşağıdır.
Hörmüz dünyanın ən mühüm enerji marşrutlarından biridir. Müharibədən əvvəl qlobal neft və mayeləşdirilmiş təbii qaz tədarükünün təxminən beşdə biri bu su yolu ilə daşınırdı. Buna görə boğazın fəaliyyətinin bərpası ilə bağlı Tehran-Maskat danışıqları qlobal enerji bazarları üçün də xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Hazırkı mərhələdə gəlirlərin bölüşdürülməsi barədə razılaşma İran tərəfinin bəyanatıdır və Oman tərəfindən açıq şəkildə təsdiqlənməyib.
