Alimlər CRISPR əsaslı yeni texnologiya vasitəsilə prostat xərçəngi hüceyrələrini immun sistemi üçün daha asan tanınan vəziyyətə gətirməyə nail olublar. Eksperimental üsul siçanlar üzərində aparılan sınaqlarda immunoterapiyanın təsirini əhəmiyyətli dərəcədə gücləndirib.
MSNews.az xəbər verir ki, bu barədə “ScienceDaily” Roçester Universitetinin Tibb Mərkəzinin materiallarına istinadən məlumat yayıb. Tədqiqatın nəticələri iyunun 16-da “Nature Biomedical Engineering” elmi jurnalında dərc olunub.
Prostat şişlərinin böyük hissəsi “immunoloji cəhətdən soyuq şişlər” hesab olunur. Belə şişlərə az sayda T hüceyrəsi daxil olduğu üçün immun sistemi xərçəng hüceyrələrini kifayət qədər effektiv tanıya və məhv edə bilmir. Bu səbəbdən immun nəzarət nöqtəsi inhibitorları kimi tanınan müalicələr prostat xərçənginin bir çox növündə zəif nəticə göstərir.
Araşdırma zamanı alimlər xərçəng hüceyrələrinin immun sistemindən necə gizləndiyini müəyyənləşdiriblər. Onların fikrincə, prostat xərçəngi hüceyrələrində SPSB1 zülalını istehsal edən xəbərçi RNT-nin — mRNT-nin son hissəsi normadan daha qısa olur.
Qısalmış mRNT daha sabit qaldığından hüceyrə daha çox SPSB1 zülalı istehsal edir. Bu zülal isə xərçəng hüceyrələrinin səthində yerləşən və onları T hüceyrələrinə tanıdan MHC-I kompleksinin parçalanmasına səbəb olur. MHC-I səviyyəsi azaldıqda şiş immun sistemindən daha asan gizlənir.
Dyuk Universitetinin Tibb Məktəbinin rəhbərlik etdiyi beynəlxalq tədqiqat qrupu problemi aradan qaldırmaq üçün CRISPR/Cas13 əsaslı “3′UTRCES” adlı RNT mühəndisliyi platforması hazırlayıb.
Ənənəvi CRISPR üsullarından fərqli olaraq, yeni sistem DNT-ni və ya RNT-ni kəsmir. Texnologiya SPSB1 mRNT-sinin müəyyən hissəsinə bağlanaraq onun qısaldılmasının qarşısını alır və molekulu normal uzunluğunda saxlayır.
Nəticədə xərçəng hüceyrələrində SPSB1 zülalının miqdarı azalıb, MHC-I kompleksinin səviyyəsi isə bərpa olunub. Bunun ardınca CD8 tipli T hüceyrələrinin şişə daxil olması və xərçəng hüceyrələrinə hücumu güclənib.
Tədqiqatçılar texnologiyanı lipid nanohissəcikləri vasitəsilə siçanlardakı prostat şişlərinə çatdırıblar. CRISPR əsaslı müalicə immun nəzarət nöqtəsi terapiyası ilə birlikdə tətbiq edildikdə şişlərin müalicəyə həssaslığı artıb və immun hüceyrələrinin şişə qarşı fəaliyyəti güclənib.
Araşdırmanın həmmüəllifi Erik Vaqner bildirib ki, bu, qısalmış mRNT molekullarının yenidən uzadılmasının müalicəvi təsir yarada biləcəyini göstərən ilk preklinik modellərdən biridir. Alimlər aparılan təhlillər zamanı eksperimental CRISPR sisteminin nəzərdə tutulmayan gen və ya RNT hədəflərinə aşkar təsirini müəyyən etmədiklərini bildiriblər.
Bununla belə, nəticələr hələ yeni müalicə vasitəsinin hazırlandığı və ya prostat xərçənginin insanlarda müalicə olunduğu anlamına gəlmir. Araşdırma hüceyrə modelləri və siçanlar üzərində aparılıb. Texnologiyanın təhlükəsizliyi, orqanizmdə düzgün toxumaya çatdırılması və uzunmüddətli təsirləri insanlarda klinik sınaqlardan əvvəl əlavə araşdırılmalıdır.
Alimlər gələcəkdə üsulun immunoterapiyaya zəif cavab verən digər “soyuq” şişlərdə də işləyib-işləmədiyini müəyyənləşdirməyi planlaşdırırlar. Roçester Universitetinin tədqiqat qrupu artıq texnologiyanın mədəaltı vəzi xərçəngində sınaqdan keçirilməsi üçün ilkin maliyyə əldə edib. Araşdırma ABŞ Milli Xərçəng İnstitutu tərəfindən maliyyələşdirilib.
