Müntəzəm növbəli və gecə iş rejimi bəzi beyin bölgələrində həcm azalması ilə əlaqələndirilə bilər.
MSNews.az xəbər verir ki, “NeuroImage” jurnalında dərc edilən “Shift work is associated with selective brain volume loss: a longitudinal study” adlı araşdırmada alimlər 14 198 yetkin şəxsin MRT və sağlamlıq məlumatlarını təhlil ediblər. Tədqiqatçılar növbəli işdə çalışan şəxslərdə beynin müəyyən hissələrində, xüsusilə sağ talamus və sol amigdala bölgələrində kiçik, lakin statistik baxımdan əhəmiyyətli həcm azalması aşkar ediblər.
Araşdırmaya 12 076 qeyri-növbəli işçi və 2 122 növbəli işçi daxil edilib. İştirakçıların median yaşı 47 olub. Müqayisə zamanı yaş, cins, xronotip, kəllədaxili həcm, siqaret çəkmə tarixi, arterial təzyiq, sosial-iqtisadi status və MRT zamanı baş hərəkətləri kimi amillər nəzərə alınıb.
Tədqiqatda müəyyən edilib ki, növbəli işçilərdə həcm azalması əsasən talamus və amigdala ilə bağlıdır. Talamus informasiyanın emalı, diqqət, yuxu-oyanıqlıq ritmi və yaddaş proseslərində mühüm rol oynayır. Amigdala isə emosional reaksiyalar, qorxu, stress və emosional tənzimləmə ilə əlaqələndirilən beyin bölgəsidir.
“ScienceAlert” yazır ki, bu dəyişikliklərin insan sağlamlığı və davranışı üçün nə dərəcədə ciddi nəticə doğurduğu hələ tam aydın deyil. Məqalədə qeyd olunur ki, həcm azalması bəzi koqnitiv testlərdə daha zəif nəticələrlə əlaqələndirilsə də, təsirin ölçüsü çox kiçikdir və nəticələr ehtiyatla şərh edilməlidir.
Araşdırmada yalnız boz maddə deyil, bəzi ağ maddə strukturları da qiymətləndirilib. Müəlliflər növbəli işçilərdə kortikospinal trakt, beyin ayaqcıqları və sağ sagittal stratum kimi bölgələrdə mikroskopik struktur dəyişiklikləri aşkar ediblər. Bu dəyişikliklər sinir əlaqələrinin keyfiyyəti və informasiya ötürülməsi ilə bağlı ola bilər.
Tədqiqatçıların fikrincə, bu tapıntılar xroniki sirkad ritm pozuntusunun sinir sistemi üçün erkən həssaslıq göstəricisi ola bilər. Yəni gecə və növbəli iş rejimi bədənin təbii bioloji saatını pozaraq yuxu, emosional vəziyyət, diqqət və yaddaşla bağlı beyin sistemlərinə təsir göstərə bilər.
Bununla belə, araşdırmanın ən diqqətçəkən nəticələrindən biri mümkün bərpa ilə bağlıdır. Tədqiqatda növbəli işi dayandıran şəxslərdə beyin həcmi azalmasının orta hesabla 2,4 il ərzində dayandığı müşahidə olunub. Müəlliflər bildirirlər ki, bu nəticə növbəli işlə əlaqəli beyin dəyişikliklərinin tamamilə sabit olmadığını və müəyyən hallarda qarşısının alına və ya qismən bərpa oluna biləcəyini göstərir.
“PsyPost”un araşdırmaya dair şərhində qeyd olunur ki, tədqiqat səbəb-nəticə əlaqəsini qəti sübut etmir. Başqa sözlə, növbəli işin birbaşa beyin həcmini azaltdığını demək üçün əlavə araşdırmalara ehtiyac var. Bundan başqa, UK Biobank iştirakçıları ümumi əhali ilə müqayisədə daha sağlam və daha az müxtəlif qrup ola bilər, bu da nəticələrin bütün insanlara eyni şəkildə tətbiqini məhdudlaşdırır.
Alimlər hesab edirlər ki, gecə növbəsində işləyən şəxslər üçün iş qrafiklərinin daha sağlam qurulması, yuxu rejiminə nəzarət, tibbi məsləhət, koqnitiv məşqlər və mümkün olduqda növbəli işin azaldılması beyin sağlamlığı baxımından faydalı ola bilər.
Araşdırma göstərir ki, gecə növbəsi və növbəli iş yalnız yorğunluq və yuxusuzluq problemi deyil, həm də uzunmüddətli beyin sağlamlığı ilə bağlı potensial risk amili kimi qiymətləndirilməlidir. Lakin mütəxəssislər bu nəticələrin panika yaratmaq üçün yox, iş rejimlərinin daha sağlam planlaşdırılması üçün siqnal kimi qəbul edilməli olduğunu vurğulayırlar.🧠 Gecə növbəsində işləmək beyin sağlamlığı ilə bağlı yeni narahatlıq yaradıb.
