ABŞ-ın “Chevron” enerji şirkəti Rusiya–Ukrayna müharibəsinin Qazaxıstandakı neft əməliyyatlarına təsirinin qarşısını almaq məqsədilə Vaşinqton administrasiyası ilə danışıqlar aparıb.
MSNews.az xəbər verir ki, “The Wall Street Journal” şirkətin baş icraçı direktoru Mayk Uirtin bu həftə Tramp administrasiyasının rəsmiləri ilə görüşdüyünü yazıb. Danışıqların əsas mövzusu “Chevron”un Qazaxıstandakı iri neft layihələrinin müharibənin dolayı təsirlərindən qorunması olub.
Müzakirələr Qara dənizdə, Rusiyanın Novorossiysk limanı yaxınlığında dörd neft tankerinin pilotsuz uçuş aparatları ilə vurulmasından sonra keçirilib. Hücuma məruz qalan gəmilərdən biri “Chevron” tərəfindən icarəyə götürülmüşdü. Hadisələr Xəzər Boru Kəməri Konsorsiumunun dəniz terminalında neft yüklənməsinin məhdudlaşdırılmasına səbəb olub.
“Reuters” bildirir ki, terminalın fəaliyyətinin dayanması nəticəsində Qazaxıstan anbarların həddindən artıq dolmasının qarşısını almaq üçün neft hasilatını müvəqqəti azaltmağa məcbur olub. Rusiya hücumlarda Ukraynanı ittiham etsə də, Kiyev son hadisələrlə bağlı rəsmi açıqlama verməyib.
Qazaxıstanın ən böyük neft yatağı olan Tengizdə gündəlik hasilat iyul ayındakı orta hesabla 925 min bareldən təxminən 406 min barelə düşüb. Ölkə üzrə neft və qaz kondensatı istehsalı isə gündəlik 2,07 milyon bareldən 1,63 milyon barelədək azalıb.
“Chevron” Tengiz yatağında 50 faizlik paya malikdir. “The Wall Street Journal” yazır ki, yataq şirkətin dünya üzrə ümumi hasilatının təxminən 12 faizini təmin edir və Qazaxıstandakı fəaliyyət “Chevron”a ildə təxminən 6 milyard dollar pul axını gətirir.
Qazaxıstan neftinin əsas hissəsi uzunluğu 1500 kilometrdən çox olan Xəzər Boru Kəməri Konsorsiumu xətti ilə Rusiya ərazisindən keçərək Novorossiysk terminalına çatdırılır. “Chevron” konsorsiumda 15 faizlik paya sahibdir. Boru kəməri dünya üzrə gündəlik neft tədarükünün təxminən 2 faizini daşıyır.
“S&P Global Energy” məlumat verir ki, konsorsium vasitəsilə 2025-ci ildə daşınan neftin 75 faizdən çoxu xarici şirkətlərin payına düşüb. Boru kəməri Qərbin Rusiyaya qarşı enerji sanksiyalarına daxil edilməyib, çünki onunla əsasən Qazaxıstan mənşəli neft dünya bazarlarına çıxarılır.
“Reuters” iyulun 7-də “Chevron”un icarəyə götürdüyü “Yasa Polaris” tankerinin də konsorsium terminalının yaxınlığında pilotsuz aparatla vurulduğunu yazmışdı. Həmin vaxt gəmi boş olub, ekipaj üzvləri xəsarət almayıb, neft sızması və ciddi zərər qeydə alınmayıb.
“The Wall Street Journal” mənbələrinə görə, neft şirkətləri ilə aparılan danışıqlardan sonra Tramp administrasiyası Ukraynaya Qara dənizdə Rusiya ilə əlaqəsi olmayan gəmilərin hədəfə alınmasının qəbuledilməz olduğu barədə xəbərdarlıq edib. Bu məlumat ABŞ və ya Ukrayna hökumətinin açıq rəsmi bəyanatı ilə hələlik ayrıca təsdiqlənməyib.
Mövcud vəziyyət “Chevron”un Qazaxıstandakı yataqlarına birbaşa hücum təhlükəsindən daha çox, həmin yataqlarda hasil olunan neftin Rusiya ərazisindən keçən əsas ixrac marşrutunun təhlükəsizliyi ilə bağlıdır. Alternativ daşınma imkanlarının məhdud olması Novorossiysk terminalındakı uzunmüddətli fasilənin Qazaxıstanda hasilatın daha da azaldılmasına səbəb ola biləcəyi riskini yaradır.
