Rusiya 2023-cü ildən etibarən C430L kod adlı məxfi proqram çərçivəsində İrana qabaqcıl səsdən sürətli qanadlı raket texnologiyalarının hazırlanmasında gizli yardım edib.
MS-News.az xəbər verir ki, bunu sızdırılmış Rusiya yazışmaları, səfər qeydləri və hərbi patentlərin təhlilinə əsaslanan “Financial Times” araşdırması üzə çıxarıb. Nəşr proqramı Moskva ilə Tehran arasında məlum olan ən mühüm strateji hərbi texnologiya transferlərindən biri kimi qiymətləndirir.
Araşdırmaya görə, C430L-in əsas məqsədi İrana birbaşa axınlı hava-reaktiv — ramjet mühərriki hazırlamaqda yardım etməkdir. Belə mühərrik qanadlı raketin atmosferdə səs sürətindən bir neçə dəfə yüksək sürətlə davamlı uçuşuna imkan verir. Hərbi ekspertlər texnologiyanın əsasən gəmi əleyhinə və yerüstü hədəflərə zərbə endirən qanadlı raketlər üçün nəzərdə tutulduğunu düşünürlər. Bu isə perspektivdə ABŞ aviadaşıyıcıları və Yaxın Şərqdəki digər hərbi gəmilər üçün yeni təhlükə yarada bilər.
Proqramın Rusiya tərəfində dövlət silah ixracatçısı “Rosoboronexport” tərəfindən təşkil edildiyi, texniki işlərə isə “NPO Mashinostroyenia”nın cəlb olunduğu bildirilir. “Financial Times”-ın əldə etdiyi səfər qeydlərinə görə, şirkətin yüksək vəzifəli raket mühəndisləri 2023-cü ildə dəfələrlə İrana gediblər. C430L müqaviləsinin İranın Müdafiə və Silahlı Qüvvələrə Logistika Nazirliyi ilə həmin ilin noyabrında rəsmən imzalandığı bildirilir.
2025-ci ildə rusiyalı mühəndislərin İranın hazırladığı ramjet sisteminin uçuş sınağından əldə olunan məlumatları təhlil etdiyi qeyd olunur. Onlar yanacaq sistemi, yanmanın sabitliyi, hava girişi və mühərrik başlığı ilə bağlı texniki problemləri araşdıraraq Tehran tərəfinə əlavə suallar göndəriblər. Araşdırmaya əsasən, bu yazışmalar İranın mühərriki artıq hazırladığını və uçuş sınağından keçirdiyini, Rusiya mütəxəssislərinin isə sistemin təkmilləşdirilməsinə kömək etdiyini göstərir.
Əməkdaşlığın 2026-cı ildə də davam etdiyi bildirilir. İyun tarixli “Rosoboronexport” məktubuna əsasən, tərəflər proqramın növbəti mərhələsini və Rusiya mütəxəssislərinin hazırladığı texniki hesabatları hələ də müzakirə edirdilər. Bununla belə, növbəti mərhələnin faktiki başlanıb-başlanmadığı məlum deyil. Eyni zamanda, Rusiya yardımı ilə hazırlanmış səsdən sürətli qanadlı raketin artıq silahlanmaya qəbul edildiyinə dair sübut yoxdur.
Araşdırmada adı çəkilən rusiyalı mütəxəssislər arasında səsdən sürətli ramjet mühərrikləri üzrə patentlərin müəllifi Aleksandr Çebakov, aerodinamika və ballistika üzrə mütəxəssis Yuri Proxorçuk və dəniz bazalı raket sistemləri üzrə konstruktor Aleksandr Derqaçov da var. “Financial Times”ın təhlil etdiyi patent sənədləri onların yüksək sürətli qanadlı raket və ramjet texnologiyaları üzrə uzunmüddətli təcrübəyə malik olduğunu göstərir.
Mühüm dəqiqləşdirmə budur ki, məlumat hazırda “Financial Times”ın jurnalist araşdırmasına əsaslanır və tərəflər tərəfindən rəsmi təsdiqlənməyib. Kreml, “Rosoboronexport”, “NPO Mashinostroyenia” və İran hökuməti nəşrin şərh sorğularına cavab verməyib. Buna görə C430L proqramının detalları müstəqil şəkildə tam təsdiqlənmiş rəsmi məlumat kimi deyil, sənədlərə əsaslanan araşdırmanın nəticəsi kimi təqdim edilməlidir.
