Almaniyanın öncüllük etdiyi bir qrup Avropa İttifaqı ölkəsi Ukraynanın maliyyələşdirilməsi üçün dondurulmuş Rusiya dövlət aktivləri ilə təmin ediləcək yeni kredit mexanizmini gündəmə gətirib. Plan reallaşarsa, Aİ-nin 2028–2034-cü illər üçün nəzərdə tutduğu Ukrayna maliyyələşməsinin bir hissəsini əvəz edə bilər.
MSNews.az xəbər verir ki, “Politico Europe” dörd Aİ diplomatı və rəsmisinə istinadən Berlinin Ukraynaya yeni kredit ayrılmasını və bu kreditin dondurulmuş Rusiya aktivləri ilə təmin olunmasını təklif etdiyini yazıb. Məqsədlərdən biri Aİ-nin növbəti uzunmüddətli büdcəsinin ümumi həcmini azaltmaq istəyən Almaniyanın maliyyə yükünü yüngülləşdirməkdir.
Avropa Komissiyası əvvəlcə 2028–2034-cü illər büdcəsi çərçivəsində Ukrayna üçün təxminən 100 milyard avro həcmində ayrıca dəstək nəzərdə tutmuşdu. “Politico”nun məlumatına görə, yeni kredit bu vəsaitin ən azı bir hissəsini əvəz edə bilər. Avropa Parlamentinin son büdcə sənədlərində Ukrayna ehtiyatının sabit 2025-ci il qiymətləri ilə təxminən 88,9 milyard avro göstərilməsi rəqəmlər arasındakı fərqi izah edir.
İsveç, Polşa, Niderland və İspaniya da dondurulmuş Rusiya aktivlərinin Ukraynanın maliyyələşdirilməsində daha fəal istifadə olunmasını dəstəkləyir. Avqustun sonunda bu dörd ölkə Aİ rəhbərliyinə müraciət edərək məsələ üzrə hüquqi variantların yenidən hazırlanmasını tələb etmişdi. “Reuters” yazır ki, Aİ ərazisində Rusiya Mərkəzi Bankına məxsus təxminən 210 milyard avro aktiv dondurulub.
Bu vəsaitin böyük hissəsi Belçikada yerləşən “Euroclear” depozitarında saxlanılır. Son məlumatlara görə, burada təxminən 185 milyard avro həcmində Rusiya Mərkəzi Bankı aktivləri mövcuddur. Buna görə yeni mexanizmin qarşısındakı əsas maneələrdən biri məhz Belçikanın mövqeyidir.
Belçikanın xarici işlər naziri Maksim Prevo sentyabrın əvvəlində ölkəsinin mövqeyinin dəyişmədiyini bildirib. Brüssel qorxur ki, Rusiya aktivlərdən istifadə ilə bağlı məhkəmə iddiaları qaldırarsa və ya cavab tədbirləri görərsə, hüquqi və maliyyə risklərinin böyük hissəsi Belçikanın və “Euroclear”ın üzərinə düşə bilər. Belçika buna görə risklərin bütün Aİ ölkələri arasında bölüşdürülməsini və hüquqi zəmanətlər tələb edir.
Məsələ artıq nəzəri risklə məhdudlaşmır. “Financial Times” bildirir ki, Rusiya “Euroclear”a qarşı hüquqi proseslərə başlayıb və bəzi qərarların Moskva ilə əməkdaşlıq edən üçüncü ölkələrdə icraya yönəldilməsi ehtimalı Aİ daxilində narahatlığı artırıb. Müzakirə olunan variantlardan biri aktivlərin və mümkün hüquqi öhdəliklərin Belçikadan Aİ səviyyəsində yaradılacaq ayrıca struktura köçürülməsidir.
Belçika oxşar mexanizmi 2025-ci ilin sonunda da dəstəkləməmişdi. Nəticədə Aİ dondurulmuş Rusiya vəsaitlərinə əsaslanan kredit əvəzinə maliyyə bazarlarından borclanaraq Ukraynaya 2026–2027-ci illər üçün 90 milyard avroluq kredit verməyə qərar vermişdi.
Yeni təklifin ortaya çıxmasının səbəblərindən biri Ukraynanın artan maliyyə ehtiyaclarıdır. Aİ ölkələri 90 milyard avroluq əvvəlki paketin müharibənin davam edəcəyi halda kifayət etməyəcəyindən narahatdır. Ukrayna hökuməti də dondurulmuş aktivlər məsələsinin yenidən gündəmə gətirilməsini istəyir.
Bununla belə, Avropa Komissiyası hazırda ehtiyatlı mövqe tutur. Sentyabrın 11-də Komissiya nümayəndəsi dondurulmuş Rusiya aktivlərinin istifadəsinin “hazırda əsas diqqət mərkəzində olmadığını” bildirib. Buna görə Almaniyanın təşəbbüsü hələ razılaşdırılmış Aİ mexanizmi deyil və həyata keçirilməsi üçün ciddi hüquqi və siyasi maneələr qalır.
