ABŞ-ın Venesuelaya hərbi müdaxiləsi beynəlxalq hüququ pozması ilə yadda qalsa da, proseslərin təhlili bir çox qatlardan ibarətdir. Siyasi ekspert Şahin Cəfərli vurğulayır ki, Venesuelada artıq uzun illərdir həm daxili, həm də beynəlxalq hüquqa məhəl qoymayan bir rejim mövcuddur.
“Maduro rejimi demokratik seçki institutlarını formal olaraq saxlayıb, amma seçki saxtakarlığını praktika halına gətirib. Bu baxımdan, ölkədə qeyri-legitimlik təkcə seçimlərdən qaynaqlanmır,” – Ş.Cəfərli bildirir.
Ekspertin sözlərinə görə, Venesuelada iqtisadiyyat artıq humanitar fəlakət səviyyəsinə çatıb. 30 milyon əhalinin 8 milyonundan çoxu ölkəni tərk edib, milli valyuta “bolivar” isə devalvasiyaya uğrayaraq praktik olaraq kağız parçasına çevrilib. Minimum əməkhaqqının 2,5 ABŞ dolları səviyyəsində olması, sərt repressiyalar və “kolektivos” kimi paramilitar qrupların fəaliyyəti ölkəni kritik həddə gətirib.
“BMT 2019-cu ildə ölkədə ölənlərin sayının 7 min olduğunu açıqlamışdı. Bu, sadəcə statistika deyil, həm də rejimin mövcud siyasətinin sosial-pis nəticəsidir,” – ekspert qeyd edir.
Şahin Cəfərli ABŞ müdaxiləsini siyasi realizm prizmasından təhlil edir. Onun fikrincə, Tramp administrasiyası milli maraq və güc faktorunu beynəlxalq idealist prinsiplərin üstündə tutur.
“Trampizm ABŞ radikal sağının beynəlxalq və regional təşkilatların dövlətlərə norma diktəsini rədd etməsinin təzahürüdür. Dekabrda elan olunan milli təhlükəsizlik strategiyası da bunu təsdiqləyir: idealist yanaşmalar yox, güc və real siyasət ön plandadır,” – deyə Şahin Cəfərli bildirir.
Ekspert əlavə edir ki, bu yanaşma kiçik dövlətlər üçün risklidir:
“Bu, Azərbaycan kimi kiçik dövlətlər üçün qeyri-məqbul bir modeldir. Çünki Rusiya bölgənin ən böyük gücü olaraq öz iradəsini diktə etmək potensialına malikdir.”
“ABŞ Ukraynanı Rusiyaya “sataraq” Venesuelanı əldə edib” kimi iddialar Şahin Cəfərli tərəfindən əsassız sayılır.
“Venesuelada Rusiyanın ciddi nəzarəti yox idi ki, ABŞ onun icazəsi olmadan hərəkət etsin. Ukrayna məsələsində isə ABŞ milli təhlükəsizlik və qanunvericilik baxımından ciddi dəstək vəd edir. Bu, Ukraynanın satılması demək deyil,” – ekspert vurğulayır.
Cəfərli Ukraynanın ordusunun gücünü də xatırladır:
“Ukrayna hazırda dünyanın ən döyüş qabiliyyətli və peşəkar xüsusi xidmət orqanlarına malik ölkələrdən biridir. Bu dövlət heç bir ‘nimçədə’ hədiyyə ediləcək qədər zəif deyil.”
Ekspert qeyd edir ki, ABŞ və Rusiya arasında “dünya bölüşdürülməsi” konsepsiyası real deyil:
“2014-2015 və 2022-2026 illərdə Donetsk vilayətini ələ keçirə bilməyən Rusiya ilə kim, nəyi bölüşdürəcək? İkinci Dünya müharibəsindən sonra formalaşmış beynəlxalq sistemi də bugünkü vəziyyətlə eyniləşdirmək yanlışdır. Rusiya SSRİ kimi şərt diktə edə biləcək gücə malik deyil.”
Şahin Cəfərli Trampın yeni milli təhlükəsizlik strategiyasını “Monro doktrinası 2.0” kimi qiymətləndirir:
“ABŞ Qərb yarımkürəsini prioritet hesab edir, amma bu, Avropanı Rusiyaya, Hind-Sakit okeanı regionunu isə Çinə güzəştə verməsi demək deyil. Strategiya açıq şəkildə bildirir ki, ABŞ heç bir rəqibin Avropada dominant olmasına imkan verməyəcək.”
Ekspert yekun olaraq vurğulayır ki, sərt və repressiv rejimlər uzunmüddətli çıxış yolu deyil. Əksinə, bu tip rejimlər xarici müdaxilələrə daha açıq və daha dözümsüz olurlar.
“Düşündüklərinin əksinə, sərt rejimlər ölkəni qapalı saxlamır, onları həm daxili, həm də xarici şoklara qarşı daha həssas edir,” – Şahin Cəfərli qeyd edir.
Analitik təhlil | Şahin Cəfərli, siyasi ekspert
