Son illər dünya üzrə milyarderlər və iri IT şirkətlərinin rəhbərləri arasında diqqətçəkən bir tendensiya müşahidə olunur. Texnologiya sektorunun aparıcı simaları gündəlik istifadə üçün smartfonlardan imtina edərək, sadə düyməli telefonlara üstünlük verməyə başlayıblar. Maraqlıdır ki, söhbət məhz, milyardlarla insanın istifadə etdiyi rəqəmsal məhsulları yaradan şəxslərdən gedir.
Böyük IT korporasiyalarından birində çalışan proqramçının sözlərinə görə, daxili rəhbər görüşlərdən birində bir neçə top-menecer zəng etmək üçün adi düyməli telefonlardan istifadə edib. Bu telefonlar nə kolleksiya məqsədli, nə də nostalji üçün saxlanılan modellər olub. Sadəcə zəng və mesaj funksiyasına malik cihazlar diqqət çəkib.
Mütəxəssislər bildirirlər ki, bu seçim təsadüfi deyil və nostalji ilə bağlı deyil. Bu, texnologiyanın risklərini dərindən anlayan şəxslərin verdiyi şüurlu qərardır. Məlumdur ki, Bill Qeyts illər boyu övladlarının “gadget” istifadəsini məhdudlaşdırıb, Stiv Cobs uşaqlarına iPad istifadə etməyə icazə verməyib, “Apple” şirkətinin rəhbəri Tim Kuk isə texnologiyadan həddindən artıq istifadənin təhlükələri barədə dəfələrlə açıq danışıb.
Ekspertlərin fikrincə, müasir smartfonlar böyük həcmdə məlumat toplayan kompleks sistemlərdir. Geolokasiya, axtarış tarixçəsi, səsli komandalar və istifadə vərdişləri bir araya gələrək istifadəçinin tam rəqəmsal portretini formalaşdırır. Adi istifadəçi üçün bu, sadəcə məxfilik problemi ola bilər, lakin milyarderlər üçün bir telefonun sındırılması ciddi təhlükəsizlik riski və böyük maliyyə itkiləri deməkdir. Düyməli telefon isə yalnız əsas funksiyanı yerinə yetirir və məlumat toplamır.
Bundan əlavə, neyrobioloji araşdırmalar göstərir ki, smartfonlardan intensiv istifadə diqqətin dağılmasına, uzunmüddətli yaddaşın zəifləməsinə və analitik düşüncənin azalmasına səbəb olur. Böyük biznes qərarları qəbul edən insanlar üçün isə dərin fokus və konsentrasiya əsas üstünlük sayılır. Onların fikrincə, bir neçə saatlıq diqqətli analiz, günlərlə davam edən səthi məşğuliyyətdən daha dəyərlidir.
Mütəxəssislər qeyd edirlər ki, smartfonlar həm də daimi diqqət bölücüləridir. Bildirişlər, sosial şəbəkə mesajları və reklamlar istifadəçini fasiləsiz olaraq yayındırır. Bu isə maliyyə və strateji qərarların verildiyi mühitdə ciddi risk yaradır. Düyməli telefon yalnız həqiqətən vacib zəng olduqda diqqəti cəlb edir.
Analitiklər bildirirlər ki, zəngin təbəqə uzunmüddətli perspektivdə texnologiyaya tam asılılığın insanın avtonomluğunu zəiflətməsini də nəzərə alır. Smartfonsuz bir günü belə keçirə bilməyən şəxslər manipulyasiyalara, alqoritmik təsirlərə və yönləndirilmiş davranış modellərinə daha açıq olur.
Eyni zamanda, sosial şəbəkə və tətbiqlərin alqoritmləri istifadəçinin diqqətini mümkün qədər uzun müddət saxlamaq üçün hazırlanıb. Kiber təhlükəsizlik mütəxəssisləri bildirirlər ki, bu mexanizmlər yalnız məlumat toplamaqla kifayətlənmir, həm də insanın emosional vəziyyətinə və qərarvermə prosesinə təsir göstərə bilir. Milyarderlər isə bu təsirin obyektinə çevrilmək istəmirlər.
Diqqətçəkən məqam ondan ibarətdir ki, bir çox texnologiya liderləri ictimaiyyət qarşısında yeni cihazları və süni intellekti tərifləsələr də, şəxsi həyatlarında həm özləri, həm də övladları üçün ciddi məhdudiyyətlər tətbiq edirlər. Bu isə texnologiyadan istifadə ilə bağlı ikili standartlar mövzusunu gündəmə gətirir.
Mütəxəssislər hesab edirlər ki, bu tendensiya texnologiyadan tam imtina çağırışı deyil. Bu, balans və şüurlu istifadə barədə xəbərdarlıqdır. Suallar isə sadədir: smartfon insana xidmət edir, yoxsa insan smartfona? Gündə neçə saat mənasız istifadə olunur və texnologiyadan bir gün uzaq qalmaq mümkündürmü?
Ekspertlərin fikrincə, müasir dövrdə həqiqi azadlıq və effektivlik bəzən “ağıllı” texnologiyalardan şüurlu şəkildə məsafə saxlamaqdan başlayır.
