Türkiyəli jurnalist İsmayıl Saymaz Azərbaycanla Türkiyə arasında son vaxtlar yaşanan siyasi fikir ayrılıqlarına münasibət bildirərək Ankaranın Bakı ilə münasibətlərdə daha həssas davranmalı olduğunu deyib. Jurnalistin sözlərinə görə, Azərbaycan Türkiyə ilə qardaşlıq və müttəfiqlik münasibətlərini yüksək qiymətləndirsə də, xarici siyasətinin və daxili idarəçiliyinin başqa dövlət tərəfindən müəyyənləşdirilməsini qəbul etmir.
MSNews.az xəbər verir ki, İsmayıl Saymaz bu barədə “Sözcü” nəşrində dərc olunan məqaləsində və Ankara-Bakı münasibətlərinə həsr edilmiş televiziya müzakirəsində danışıb. Jurnalist Azərbaycandakı mənbələrlə söhbətlərinə əsaslanaraq iki ölkə arasındakı fikir ayrılıqlarının səbəblərini izah edib.
Saymaz bildirib ki, Azərbaycanla Türkiyə arasındakı tarixi və mədəni yaxınlıq iki cəmiyyətin bütün məsələlərə eyni münasibət bəsləməsi demək deyil.
Onun sözlərinə görə, Türkiyə Osmanlı, Azərbaycan isə Səfəvilər dövrünün tarixi irsindən təsirlənib. Azərbaycanın təxminən 70 il Sovet İttifaqının tərkibində olması da ölkənin ictimai və siyasi inkişafına təsir göstərib.
Jurnalist dini ənənələr arasındakı fərqləri də xatırladaraq Azərbaycanda əhalinin əksəriyyətinin şiə, Türkiyədə isə sünni məzhəbinə mənsub olduğunu bildirib.
Saymazın fikrincə, Azərbaycanın dünyəvi dövlət quruluşu və İsraillə münasibətləri də bu tarixi-sosial fərqlər nəzərə alınmaqla qiymətləndirilməlidir.
“Azərbaycanı anlamaq məcburiyyətindəyik”, – deyə jurnalist vurğulayıb.
İsmayıl Saymazın yazdığına görə, Azərbaycandakı mənbələr iki ölkə arasındakı narazılığın əsas səbəblərindən birini Türkiyədən gələn bəzi siyasi və ictimai açıqlamalarda görürlər.
Jurnalist mənbələrinə istinadən bildirib ki, Bakı Türkiyənin özünə böyük qardaş mövqeyindən yanaşmasından narahatdır.
Onun təqdim etdiyi mövqeyə əsasən, Azərbaycan Türkiyənin Qarabağ müharibəsində göstərdiyi dəstəyi yüksək qiymətləndirir. Bununla yanaşı, qələbədə Azərbaycan ordusunun rolunun kölgədə qoyulmasını doğru hesab etmir.
Saymaz xatırladıb ki, Azərbaycan müharibə zamanı minlərlə hərbçisini itirib və öz müdafiə imkanlarının formalaşdırılmasına böyük resurslar sərf edib.
Jurnalistin qənaətinə görə, Bakı üçün əsas məsələ Türkiyə ilə münasibətlərin bərabərhüquqlu dövlətlər arasında qarşılıqlı hörmət prinsipi əsasında qurulmasıdır.
Saymaz bəzi Azərbaycan rəsmilərinin Türkiyənin hakim Ədalət və İnkişaf Partiyasına (AKP) yaxın siyasi və media dairələrinin açıqlamalarından narazı olduqlarını da iddia edib.
O, Azərbaycan rəsmilərinin Milliyyətçi Hərəkat Partiyasını (MHP) AKP-dən fərqləndirdiklərini və MHP lideri Devlet Bahçelinin mövqeyini müsbət qiymətləndirdiklərini bildirib.
Bununla belə, Bahçeli oktyabrın 27-də yayımladığı bəyanatda iki ölkə arasında fikir ayrılıqlarının böyüdülməməsinə çağırıb.
“Heç bir anlaşılmazlığın böyüdülməsinə, heç bir ixtilafın qalıcı ayrılığa çevrilməsinə imkan verilməməlidir”, – deyə MHP lideri vurğulayıb.
Türkiyəli jurnalist iki ölkənin İsrailə münasibətindəki fərqlərə də toxunub. Onun fikrincə, Azərbaycanla Türkiyənin İsrailə münasibətdə eyni xarici siyasəti yürütməsini gözləmək real deyil.
Saymaz bildirib ki, Türkiyə İsraili təhlükəsizlik təhdidi kimi qiymətləndirdiyi halda, Azərbaycan bu dövlətlə münasibətlərindən iqtisadi, texnoloji və hərbi sahələrdə faydalanır.
Jurnalist eyni zamanda Ankara ilə Bakı arasındakı fikir ayrılıqlarının üçüncü tərəflərin maraqlarına xidmət edə biləcəyini irəli sürüb.
O, xüsusilə İsrailin bu gərginlikdən faydalana biləcəyini söyləyib. Bu, jurnalistin siyasi qiymətləndirməsidir və İsrailin gərginliyi təşkil etdiyini sübut edən fakt kimi təqdim edilə bilməz.
Saymazın açıqlamasında Azərbaycanın dünyəvi dövlət quruluşunun qorunması məsələsi də mühüm yer tutur.
Jurnalist Azərbaycandakı mənbələrə istinadla Bakının üç istiqamətdə dini təsirlərdən narahat olduğunu bildirib: İran mənşəli şiə təbliğatı, Türkiyə mənşəli dini təriqət və camaatların fəaliyyəti, həmçinin xarici mənşəli radikal dini cərəyanların yayılması.
O, bu məsələlərin Azərbaycanda milli təhlükəsizlik baxımından qiymətləndirildiyini iddia edib.
Saymaz Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Ankarada keçirilən Türk Dövlətləri Təşkilatının zirvə toplantısında iştirak etməməsi ətrafında yaranan müzakirələrə də toxunub.
O, 2024-cü ildə Şuşada keçirilən Türk Dövlətləri Təşkilatının qeyri-rəsmi Zirvə görüşündə Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın iştirak etmədiyini xatırladıb.
Jurnalistin fikrincə, iki ölkə arasında münasibətlər qiymətləndirilərkən əvvəlki diplomatik hadisələr də nəzərə alınmalıdır.
Saymaz hesab edir ki, mövcud fikir ayrılıqlarının dərinləşməsi hər iki ölkənin maraqlarına ziddir.
O, Türkiyə ictimaiyyətini Azərbaycanın siyasi, tarixi və ictimai xüsusiyyətlərini nəzərə almağa, ölkənin suveren qərarlarına hörmətlə yanaşmağa çağırıb.
MHP lideri Devlet Bahçeli də daha əvvəl türk dövlətləri arasında münasibətlərin qarşılıqlı hörmətə, suverenliyə və daxili hüquq sistemlərinə hörmət prinsiplərinə əsaslanmalı olduğunu bəyan edib.
Saymazın çıxışının əsas mesajı ondan ibarətdir ki, Azərbaycanla Türkiyənin qardaşlıq münasibətlərinin qorunması üçün qarşılıqlı hörmət və bərabərhüquqluluq prinsipləri əsas götürülməlidir.
