I Dünya müharibəsi illərində Almaniyanın dəstəyi ilə Qafqazın gələcəyini yenidən qurmağa hesablanan alternativ siyasi layihələrdən biri də gürcü əsilli knyaz Corc Maçabeli ilə əlaqələndirilən plan idi.
Tarixi mənbələrə görə, Maçabeli 1914-cü ildə Berlində yaradılmış Gürcüstanın Müstəqilliyi Komitəsinin qurucularından olub və bu qurum Rus imperiya idarəsindən ayrılmaq üçün Almaniyanın himayəsini qazanmağa çalışıb.
Ceymstaun Fondunun istinad etdiyi arxiv materiallarına əsasən, 17 sentyabr 1914-cü ildə Corc Maçabeli və Mixeil Tsereteli Almaniya Xarici İşlər Nazirliyinin Yaxın Şərq məsələləri üzrə rəsmisi Günter fon Vezenkond üçün memorandum hazırlayıblar. Həmin sənəddə müəlliflər Qafqazın yalnız Gürcüstanın deyil, bütövlükdə region xalqlarının koordinasiyalı mübarizəsi ilə Rusiyadan ayrılmasının mümkün olduğunu vurğulayır və “neytral Qafqaz” ideyasını önə çəkirdilər.
Sonrakı araşdırmalarda bu layihənin siyasi konturları daha aydın görünür. 2016-cı ildə yayımlanmış akademik icmalda qeyd olunur ki, Maçabeli və Tseretelinin “Qafqazın neytrallaşdırılması və onun gələcək siyasi quruluşu” layihəsi regionda üç əsas siyasi vahid təsəvvür edirdi: “Gürcüstan Krallığı”, “Erməni-Tatar kantonu” və “Dağlı xalqlar ittifaqı”. Başqa sözlə, layihə vahid rus idarəçiliyi əvəzinə Qafqazı müxtəlif etno-siyasi bloklara bölünmüş, lakin ümumi geosiyasi çərçivədə əlaqələndirilmiş bir sistem kimi görürdü.
Tarixi mənbələr göstərir ki, Maçabelinin baxışı təkcə Gürcüstanın müstəqilliyi ilə məhdudlaşmırdı. 1915–1916-cı illərdə formalaşan daha geniş Qafqaz komitəsi sənədlərində artıq tam inzibati muxtariyyətə malik vahid Qafqaz konfederasiyası ideyası da görünür. Yəni Maçabeli xətti həm milli dövlətçilik, həm də regional federativ quruluş arasında keçid modeli axtarırdı. Bu da onu I Dünya müharibəsi dövründə Qafqaz üçün hazırlanmış ən maraqlı siyasi ssenarilərdən birinə çevirir.
Corc Maçabelinin şəxsi bioqrafiyası da bu siyasi trayektoriyanı tamamlayır. ABŞ-dakı Gürcü Assosiasiyasının bioqrafik qeydinə görə, o, Tiflisdə anadan olub, Berlində təhsil alıb, 1914-cü ildə Berlindəki komitənin qurucuları sırasında yer alıb, daha sonra qısa müddət Gürcüstanın İtaliyadakı diplomatik nümayəndəsi kimi fəaliyyət göstərib. 1921-ci ildə Gürcüstan sovetləşdirildikdən sonra isə ABŞ-a köçüb.
Bu baxımdan “Knyaz Maçabeli planı”nı müharibədən sonrakı sadə xəritə bölüşdürməsi kimi yox, Qafqazın Rusiya imperiyasından qoparılıb Almaniya təsiri altında yeni siyasi arxitekturaya salınması cəhdi kimi dəyərləndirmək daha doğrudur. Açıq mənbələrdə layihənin bəzi daha xırda ərazi və sülalə detalları müxtəlif formalarda təsvir olunsa da, əlçatan etibarlı mənbələrin dəqiq təsdiqlədiyi əsas çərçivə məhz budur: Gürcüstan mərkəzli, amma bütöv Qafqazı yenidən təşkil etməyə yönəlmiş geosiyasi plan.
