Rusiya ilə Ukrayna arasında müharibənin dayandırılması istiqamətində diplomatik danışıqlar davam edərkən mümkün sülh razılaşmasının iki fərqli variantı barədə məlumat yayılıb. İddialara əsasən, təkliflərdən biri Ukraynanın Donbasdan çəkilməsi müqabilində geniş təhlükəsizlik təminatları almasını, digəri isə ərazi məsələsi həll edilmədən döyüşlərin mövcud təmas xəttində dondurulmasını nəzərdə tutur.
MSNews.az xəbər verir ki, mediada yayılan məlumatlarda ABŞ, Ukrayna, Rusiya və Avropa ölkələrinin iştirakı ilə aparılan diplomatik təmaslar çərçivəsində iki mümkün ssenarinin müzakirə olunduğu iddia edilir.
Təkliflərin əsas fərqi Donbasın gələcək statusu, Ukraynanın NATO ilə münasibətləri, Qərbin təhlükəsizlik təminatları və Rusiyaya tətbiq edilən iqtisadi sanksiyalarla bağlıdır.
Birinci ssenari: Donbas müqabilində təhlükəsizlik təminatları
Yayılan iddiaya görə, birinci variant Ukrayna hərbi qüvvələrinin Donbas ərazisindən çıxmasını nəzərdə tutur. Bu ssenaridə Donbasın referendum yolu ilə Rusiya ərazisi kimi tanınması təklif edilir. Bunun müqabilində Ukraynaya NATO-nun kollektiv müdafiə prinsipini müəyyən edən 5-ci maddəsinə bənzər təhlükəsizlik təminatlarının verilməsi nəzərdə tutulur.
Belə bir mexanizm gələcəkdə Ukraynaya qarşı yeni hərbi hücumun baş verməsi halında tərəfdaş dövlətlərin müəyyən müdafiə öhdəlikləri götürməsi anlamına gələ bilər. Lakin bu təminatların konkret hüquqi mexanizmi açıqlanmayıb.
Birinci varianta əsasən, Rusiyaya qarşı sanksiyaların aradan qaldırılması və xaricdə dondurulmuş Rusiya aktivlərinin bir hissəsinin Ukraynaya verilməsi də nəzərdə tutulur.
İkinci ssenari: Mövcud cəbhə xəttində atəşkəs
İkinci variant isə Ukraynanın Donbasdan tam çıxmasını və ərazini Rusiya torpağı kimi tanımasını nəzərdə tutmur. Bu ssenariyə görə, müharibə hazırkı təmas xətti boyunca dondurula bilər. Ərazilərin yekun hüquqi statusu həll edilmədən hərbi əməliyyatların dayandırılması təklif olunur.
İddia edilən ikinci variantda Ukraynanın NATO-ya üzv olmaması və 5-ci maddəyə bənzər təhlükəsizlik təminatları əldə etməməsi də yer alır.
Rusiyaya qarşı sanksiyaların isə tam ləğv edilməyəcəyi, yalnız müəyyən hissəsinin yumşaldıla biləcəyi bildirilir. Bu ssenari döyüşlərin dayandırılması üçün müəyyən imkan yaratsa da, Ukrayna ilə Rusiya arasındakı əsas ərazi və təhlükəsizlik mübahisələrinin həllini sonraya saxlayır.
ABŞ və Avropa hansı məsələləri müzakirə edir?
Oktyabrın 20-də Norveçin paytaxtı Osloda Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski, ABŞ Prezidentinin xüsusi nümayəndəsi Stiv Uitkoff və Avropa nümayəndələrinin iştirakı ilə danışıqlar keçirilib.
Beynəlxalq medianın məlumatına görə, görüşlərdə Ukraynanın təhlükəsizliyi, iqtisadi bərpası, mümkün atəşkəs və sülh razılaşmasının əsas prinsipləri müzakirə olunub. Oktyabrın 21-də Uitkoff Sankt-Peterburqda Rusiya Prezidenti Vladimir Putinlə görüşərək diplomatik məsləhətləşmələri davam etdirib. “Reuters” və “Associated Press” agentliklərinin məlumatına əsasən, görüşlərin məqsədlərindən biri ABŞ, Ukrayna və Rusiya arasında üçtərəfli danışıqların bərpası üçün zəmin yaratmaqdır.
Ukraynanın təhlükəsizlik təminatları və Donbasın statusu ilə bağlı fikir ayrılıqları davam edir. Avropa Parlamenti də daha əvvəl qəbul etdiyi qətnamədə Ukraynanın təhlükəsizliyinə dair etibarlı təminatların verilməsinin və sülh razılaşmasının beynəlxalq hüquqa uyğun olmasının vacibliyini vurğulayıb.
Hazırda hansısa variantın Moskva və Kiyev tərəfindən qəbul edildiyi barədə rəsmi məlumat yoxdur. İki ssenari ilə bağlı yayılan detallar təsdiqlənməmiş diplomatik iddialar kimi qiymətləndirilməlidir.
