QAFSAM-ın eksperti Novruzəli Yusubzadənin fikrincə, Donald Trampın ABŞ-İran atəşkəsini uzatmaq qərarının əsas səbəblərindən biri bu mərhələdə prosesi daha aşağı səviyyəli siyasi kanal üzərindən deyil, daha simvolik və birbaşa siyasi çəkiyə malik formatda davam etdirmək istəyidir.
“Reuters“-in 21 aprel tarixli məlumatına görə, Tramp atəşkəsin İran öz təklifini təqdim edənədək və müzakirələr başa çatanadək uzadıldığını açıqlayıb, Pakistan isə bu addımı alqışlayaraq İslamabadda ikinci raund danışıqlara ümid etdiyini bildirib.
Novruzəli Yusubzadə hesab edir ki, Vaşinqton üçün məqsəd sadəcə texniki danışıqlar aparmaq deyil, həm də mümkün olarsa, prosesin siyasi-simvolik zirvəsinə çıxmaqdır. Onun şərhinə görə, Tramp birbaşa ən yüksək ranqlı dini-siyasi qərarverici ilə eyni masaya oturmağı öz siyasi çəkisini artıran addım kimi görür. Ekspert vurğulayır ki, burada söhbət təkcə diplomatik nəticədən yox, həm də siyasi status və beynəlxalq legitimlik nümayişindən gedir.
Ekspertin qənaətincə, digər mühüm məqam odur ki, həm ABŞ, həm də İran hazırkı mərhələdən sonra masada qazana biləcəklərindən daha artığını hərbi və ya sərt eskalasiya yolu ilə əldə etməkdə çətinlik çəkə bilər. O bildirir ki, hətta tərəflər əlavə nəticə qazansalar belə, bunun qarşılığında ödəyəcəkləri bədəl o qədər ağır ola bilər ki, sonradan kompensasiya etmək mümkün olmasın.
“Reuters” də son günlər danışıqların aşağı gözləntilərlə getdiyini, lakin tərəflərin dialoq qapısını tam bağlamadığını yazıb.
Yusubzadənin fikrincə, buna görə də diplomatiya üçün imkan hələ tam tükənməyib, əsas problem isə tərəflərin maksimalist tələblərinin hələlik ortaq tarazlıq nöqtəsinə gəlməməsidir. Onun yanaşmasına görə, İran diplomatiyası Trampı Ali Dini Lider əvəzinə daha aşağı ranqlı fiqurla masaya oturtmağa nail olarsa, bu, klassik Vestfaliya dövlətlərarası sistemə fərqli modelin çağırışı kimi yozula bilər. Əks ssenaridə isə dövlət əsaslı beynəlxalq nizamın alternativ model üzərində üstünlük qazandığı görüntüsü yaranacaq.
Ekspert əlavə edir ki, dini liderliyin mahiyyəti maddi-siyasi institutdan daha çox simvolik və mənəvi hakimiyyətə söykəndiyi üçün belə bir təmasın protokol tərəfi də adi dövlət başçıları görüşündən fərqlənəcək. Onun sözlərinə görə, məhz buna görə proses təkcə diplomatik bazarlıq yox, həm də “sistem mübarizəsi” xarakteri daşıyır və detalları diqqətdən qaçırmaq olmaz.
Novruzəli YUSUBZADƏ | QAFSAM-ın eksperti
