İsveçrənin Davos şəhərində keçirilən Dünya İqtisadi Forumunda ABŞ Prezidenti Donald Trampın nitqi dünya gündəmini birmənalı qarşılanmayan, amma böyük rezonans doğuran çıxışlardan biri oldu.
Tədbir öncəsi Trampın xüsusi nümayəndəsi nitqi “dünyanı dəyişdirəcək” sözləri ilə xarakterizə etmişdi — bu iddia reallıqda həm diplomatik, həm də iqtisadi istiqamətlərdə ciddi suallar yaratdı.
Tramp çıxışına ABŞ iqtisadiyyatının uğurlarını vurğulayaraq başladı və Amerika iqtisadi geriləmədən çıxışını, yüksək böyümə və investisiya mühiti yaratma qabiliyyətini əsas nüans kimi təqdim etdi. Bunun ardınca tranzit, geopolitika və qlobal təhlükəsizlik məsələlərinə geniş yer ayırdı. Nitqin əsas hissəsini isə Qrenlandiya, NATO münasibətləri və transatlantik əlaqələr təşkil etdi.
Tramp nitqində böyük hissəni Qrenlandiya mövzusuna həsr etdi və bu məsələdə birmənalı olmayan, çox müzakirə olunan ritorika sərgilədi. O dedi ki, tək ABŞ Qrenlandiyanı təsirli şəkildə qoruya bilər, çünki başqa heç bir güc bunu bacara bilməz. Tramp “bu böyük buz kütləsi”nin Şimali Amerikanın bir hissəsi olduğunu iddia etdi və bunun qlobal təhlükəsizlik üçün vacib olduğunu vurğuladı.
“İndi tək istədiyimiz bu buz parçasıdır” – deyə Tramp qeyd etdi.
Əvvəlki tələblərindən fərqli olaraq bu dəfə hərbi güc istifadəsini rədd etdiyini açıq şəkildə bəyan etdi: “Mən gücdən istifadə etməyəcəyəm, buna ehtiyac yoxdur”, – dedi. Eyni zamanda o “təcili danışıqlar” tələb etdi və bu tələbi diplomatların əvvəlkindən daha aqressiv tonu ilə səsləndirdi: “Eyni şeyi biz istəsək, bunu xatırlayacağıq.”
Bu fikir Avropa liderləri, xüsusən Danimarka və Kanada tərəfindən sərt reaksiya ilə qarşılandı — çoxtərəfli hüquq və suverenlik prinsiplərinə hörmətsizlik kimi qiymətləndirildi və NATO daxilində gərginlik yaratdı.
Tramp nitqində NATO müttəfiqlərini kəskin tənqid etdi və ittifaq daxilində ədalətli öhdəlik bölgüsünü tələb etdi. O, ABŞ-ın ittifaq üçün “daha çox verdiyini” iddia edərək, bunun qarşılığında az fayda gördüyünü qeyd etdi.
Bu çağırış Avropa hökumətləri arasında narahatlıq doğurdu, çünki ittifaqın gələcəyinə dair suallar yarandı və bir çox lider Trampın ritorikasını transatlantik əlaqələrə risk kimi dəyərləndirdi.
Tramp çıxışında Avropanın iqtisadi istiqamətini də tənqid etdi və bəzi Avropa ölkələrini “düzgün istiqamətdə olmadıqlarını” bildirdi. O qeyd etdi ki, Avropanın yaşadığı enerji problemləri, miqrasiya siyasəti və yaşlanma ilə bağlı çətinliklər Amerika üçün potensial risk yaradır.
Bu münasibət Avropa liderləri tərəfindən sərt reaksiya doğurdu və bəziləri Trampı “yeni imperializm” davranışını sərgiləməkdə ittiham etdi, beynəlxalq hüquqa hörmətsizlik kimi qiymətləndirdi.
Tramp nitqində ticarət siyasətinə də geniş yer verdi. O, ticarət balansını və tarifləri ABŞ-ın iqtisadi gücünün alətləri kimi təqdim etdi. Bəzi müşahidəçilər bu ritorikanı iqtisadi təzyiq mexanizmi kimi qiymətləndirdi, çünki Tramp Avropa ilə ticarət münasibətlərində daha sərt mövqe nümayiş etdirir və müəyyən hallarda tariflərlə təhdid edir.
Tramp çıxışının digər hissələrində qlobal təhlükəsizlik məsələlərinə də toxundu və ABŞ-ın müxtəlif regionlarda rolunu vurğuladı. O, yeni təşəbbüslərdən danışdı və dünya liderlərinin diqqətini təhlükəsizlik strategiyalarına yönləndirdi, lakin bu ideyaların ətrafında konkret detalları məhdud idi və kritik reaksiya aldı.
Prezident Trampın çıxışı dünya ictimaiyyətində geniş resonans doğurdu və müxtəlif reaksiya proseslərini başlatdı: Avropa liderləri Trampın tənqidlərinə kəskin cavab verdi və bəzi siyasətləri “ümumdünya qaydalarının pozulması” kimi qiymətləndirdi. NATO daxilində strateji suallar yarandı və ittifaqın gələcəyi barədə açıqlamalar gündəmə gəldi. Ticarət sahəsində mümkün tariflərin hədəsi Avropa ilə ABŞ arasında iqtisadi gərginliyi artırdı və bəzilərinin nəzərində qlobal bazarlarda qeyri-müəyyənliyi artırdı.
Trampın nitqi kifayət qədər sərt, müxtəlif şərhlərə açıq və qlobal siyasət ilə bağlı istiqamətləri yenidən müzakirəyə səbəb olan bir çıxış kimi yadda qalacaq.
