Avstraliya Strateji Siyasət İnstitutunun (ASPI) peyk görüntüləri əsasında apardığı araşdırmaya görə, Çinin Sincan Uyğur Muxtar Rayonunda təxminən 8 500 məscid tamamilə sökülüb, ümumilikdə isə 16 minə yaxın məscid dağıdılıb və ya ciddi şəkildə dəyişdirilib.
MSNews.az xəbər verir ki, sözügedən nəticələr yeni deyil və ilk dəfə 2020-ci ilin sentyabrında yayımlanıb.
ASPI-nin hesablamasına görə, təxminən 16 min məscid Sincandakı məscidlərin 65 faizinə bərabər olub. Tədqiqatçılar onların təxminən 8450-sinin tamamilə söküldüyünü, daha 7 550 məsciddə isə günbəz, minarə, giriş qapıları və digər İslam memarlığı elementlərinin götürüldüyünü təxmin ediblər. Dəyişikliklərin böyük hissəsinin 2017-ci ildən sonra baş verdiyi bildirilir.
Araşdırma Sincandakı bütün məscidlərin bir-bir yoxlanılması yolu ilə aparılmayıb. ASPI 2017-ci ildən əvvəl mövcud olduğu müəyyənləşdirilən 533 məscidin peyk görüntülərini 2019-2020-ci illərin görüntüləri ilə müqayisə edib. Nəticələr rəsmi siyahılardakı məscid sayı nəzərə alınmaqla regionun ayrı-ayrı prefekturaları üzrə statistik şəkildə ekstrapolyasiya olunub. Hesabatda tam sökülən məscidlərin sayına dair hesablamanın təxminən ±4 faiz etibar intervalına malik olduğu göstərilib.
Peyk görüntülərinin təhlilinə görə, sökülmüş məscidlərin böyük hissəsinin yeri sonradan başqa tikililərlə doldurulmayıb. Araşdırmada yoxlanılmış dağıdılmış məscid sahələrinin 65 faizinin boş qaldığı, digər hissələrin isə kənd təsərrüfatı ərazisinə, yola və ya avtomobil dayanacağına çevrildiyi bildirilir.
“The Guardian” da 2020-ci ildə araşdırmanın nəticələrini işıqlandıraraq Sincanda üç il ərzində minlərlə məscidin zədələndiyini və ya dağıdıldığını yazıb. Nəşr qeyd edib ki, bəzi məscidlər tam sökülüb, digərlərində isə yalnız dini memarlıq elementləri aradan qaldırılıb.
“Al Jazeera” daha sonra ASPI-nin rəqəmlərinə istinad edərək 2017-2020-ci illərdə minlərlə dini obyektin tam və ya qismən dağıdıldığını yazıb. Nəşr həmçinin “Reuters” jurnalistlərinin 2021-ci ildə Sincanda ziyarət etdikləri çoxsaylı məscidlərin qismən və ya tam söküldüyünü müşahidə etdiklərini qeyd edib.
ASPI baş verənləri Çin hakimiyyətinin dini və etnik mədəniyyətlərin “sinikləşdirilməsi” siyasəti ilə əlaqələndirir. Hesabatda 2016-cı ildən etibarən məscidlərin “düzəldilməsi” kampaniyası çərçivəsində ərəb və İslam memarlığı elementlərinin aradan qaldırılmasının sürətləndiyi bildirilir.
Pekin isə bu nəticələri qəti şəkildə rədd edir. Çin Xarici İşlər Nazirliyi 2020-ci ildə ASPI hesabatını “böhtan və şayiə” adlandırıb və Sincanda 24 mindən çox məscidin olduğunu bildirib. Çin rəsmiləri dini obyektlərin qorunduğunu, bəzi məscidlərin isə təhlükəsizlik, şəhərsalma və bərpa məqsədilə yeniləndiyini deyirlər.
