“Google” ABŞ-da xəstəlik yayan ağcaqanadların sayını azaltmaq üçün milyonlarla xüsusi hazırlanmış erkək ağcaqanad buraxmaq istəyir.
MSNews.az xəbər verir ki, ABŞ Ətraf Mühitin Mühafizəsi Agentliyinin “Federal Register”də dərc olunan bildirişinə əsasən, “Google” “Wolbachia pipientis wAlbB” bakteriyası daşıyan canlı erkək “Culex quinquefasciatus” ağcaqanadlarının sınaq məqsədilə buraxılması üçün eksperimental istifadə icazəsi istəyib.
Sənədə görə, layihə Florida və Kaliforniyada iki il ərzində həyata keçirilə bilər. Hər ştatda birinci il 16 milyonadək, ikinci il isə daha 16 milyonadək erkək ağcaqanadın buraxılması nəzərdə tutulur. Bu, hər ştat üzrə 32 milyonadək, ümumilikdə isə 64 milyonadək ağcaqanad deməkdir.
Layihə “Google-un” “Debug” təşəbbüsü ilə əlaqələndirilir. “World Mosquito Program”un məlumatına görə, “Debug” ağcaqanadların kütləvi yetişdirilməsi, erkək və dişi fərdlərin süni intellektlə çeşidlənməsi, robotlaşdırılmış istehsal və avtomatlaşdırılmış buraxılış sistemləri üzərində işləyir.
Metodun əsas ideyası belədir: “Wolbachia” daşıyan erkək ağcaqanadlar təbiətdəki dişi ağcaqanadlarla cütləşdikdə yumurtalar normal inkişaf etmir və yeni nəsil yaranmır. “CDC” bildirir ki, bu yanaşmada yalnız erkək ağcaqanadlar buraxılır, çünki erkək ağcaqanadlar insanları dişləmir və xəstəlik yaymır.
EPA-ya təqdim olunan son müraciət “Culex quinquefasciatus” növünə aiddir. Bu növ Qərbi Nil virusu və Sent-Luis ensefaliti kimi xəstəliklərin yayılması ilə əlaqələndirilir. “CDC”in məlumatına görə, Qərbi Nil virusu insanlara əsasən yoluxmuş ağcaqanadların dişləməsi ilə keçir. “CDC” Sent-Luis ensefalitinin də Culex növü ağcaqanadlar və quşlar arasında dövr etdiyini bildirir.
“Denge”, “Zika” və “çikungunya” kimi xəstəliklər isə əsasən “Aedes” növlü ağcaqanadlarla əlaqələndirilir. “Google”-un ayrıca “Federal Register” müraciətində “Aedes albopictus” erkək ağcaqanadları ilə bağlı sınaqların Nyu-Cersi, Kaliforniya və Floridada aparılması təklif olunur. Bu səbəbdən müxtəlif media materiallarında xəstəlik siyahısı daha geniş təqdim edilir.
Mütəxəssislər bu metodun genetik modifikasiya olunmuş ağcaqanadlardan fərqli olduğunu vurğulayırlar. Burada ağcaqanadın geninə müdaxilə edilmir, “Wolbachia” adlı təbii bakteriyadan istifadə olunur. Məqsəd vəhşi populyasiyada çoxalma zəncirini qırmaq və xəstəlik daşıya bilən ağcaqanadların sayını mərhələli şəkildə azaltmaqdır.
Layihənin əsas texniki çətinliyi milyonlarla ağcaqanad arasında erkəkləri dişilərdən dəqiq ayırmaqdır. Çünki dişi ağcaqanadlar insanları dişləyir və xəstəlik daşıya bilər. Buna görə “Debug” süni intellektlə çalışan görüntü tanıma sistemləri, avtomatlaşdırılmış yetişdirmə robotları və xüsusi buraxılış platformalarından istifadə edir.
Bu yanaşma artıq Sinqapurda sınaqdan keçirilib. “The Straits Times” yazır ki, “Debug” Sinqapurda Wolbachia layihəsi çərçivəsində istehsal gücünü artırır və həftədə 10 milyondan çox erkək ağcaqanad istehsalına dəstək verir. Sinqapur Milli Ətraf Mühit Agentliyinin məlumatına görə, 2025-ci ildə ölkədə “dengue” yoluxmaları 2024-cü illə müqayisədə təxminən 70 faiz azalıb və illik göstərici 2018-ci ildən bəri ən aşağı səviyyəyə düşüb.
Bununla belə, ABŞ-da layihə hələ təsdiqlənmiş sayılmır. EPA ictimai rəyləri nəzərdən keçirdikdən sonra icazənin verilib-verilməyəcəyinə qərar verəcək. Agentlik müraciətin regional və milli əhəmiyyət daşıya biləcəyini qeyd edib.
