ABŞ, Çin və digər böyük güclər Ay uğrunda rəqabəti yenidən gücləndirirlər. Son aylarda həm rəsmi kosmik proqramlarda, həm də özəl sektorda Ayın xüsusən cənub qütbü ilə bağlı maraq artıb. Bunun əsas səbəbi burada su buzunun aşkarlanması ehtimalı və gələcək kosmik missiyalar üçün strateji resurs bazasının formalaşdırılmasıdır. NASA bildirir ki, Ay buzunun gələcəkdə su, oksigen və hətta raket yanacağı istehsalı üçün istifadə perspektivi var.
ABŞ tərəfi Aya insan qaytarmaq planını saxlayır, amma proqram arxitekturası yenilənib. NASA-nın 2026-cı il açıqlamasına görə, “Artemis III” artıq 2027-ci ildə Yer orbitində sistem sınağı missiyası olacaq, ilk ekipajlı Ay enişi isə “Artemis IV” çərçivəsində 2028-ci ilin əvvəlinə hədəflənir. Bu dəyişiklik Vaşinqtonun Ay yarışında tempi qorumağa çalışdığını göstərir.
Çin də paralel şəkildə Ay proqramını sürətləndirir. “Reuters” yazır ki, Pekin 2030-cu ilə qədər ilk çinli astronavtları Aya endirməyi planlaşdırır. Bunun üçün “Lanyue” eniş modulu, “Long March 10” raketi, “Mengzhou” gəmi sistemi və gələcək Ay bazası infrastrukturu hazırlanır. Çin artıq Ayın görünməyən tərəfindən nümunə gətirən ilk ölkə olub və növbəti mərhələdə cənub qütbü istiqamətində möhkəmlənmək istəyir.
Ayın iqtisadi cəlbediciliyi də sürətlə artır. “Reuters” və “Guardian” qeyd edir ki, “helium-3” Ay uğrunda marağın əsas elementlərindən biridir. Bu izotop Yer üzündə çox nadirdir və gələcəkdə nüvə sintezi, kvant texnologiyaları və yüksək texnoloji sənaye üçün potensial resurs kimi nəzərdən keçirilir. Bununla belə, “helium-3”-ün kommersiya miqyasında hasilatı və istifadəsi hələ də praktik yox, daha çox perspektiv mərhələsindədir.
Beləliklə, yeni Ay yarışı sadəcə prestij məsələsi deyil. Burada həm kosmosda uzunmüddətli hərbi-siyasi mövqe, həm enerji və logistika üstünlüyü, həm də gələcəyin nadir resursları uğrunda rəqabət gedir. ABŞ 2028-ci, Çin isə 2030-cu ili əsas mərhələ kimi qarşıya qoyur.
